AYTƏN SADIQOVA
57 saylı tam orta məktəbin direktoru, YAP Nərimanov rayon təşkilatı üzrə ƏPT sədri

2026-cı il oktyabrın 15-də Bakıda Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin (AQEM) 7-ci Zirvə Görüşünün keçirilməsi Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində artan rolunun, çoxtərəfli diplomatiyaya verdiyi önəmin və regional əməkdaşlığın inkişafına yönəlmiş siyasətinin təqdimatı baxımından əhəmiyyətli hadisə kimi qiymətləndirilə bilər. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin zirvə görüşündəki çıxışı beynəlxalq təhlükəsizlik, dövlətlərin suverenliyi, ərazi bütövlüyü, regional sülh, iqtisadi əməkdaşlıq və beynəlxalq təşkilatların fəaliyyətinin səmərəliliyi kimi aktual məsələləri əhatə edib.
Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində geosiyasi rəqabətin güclənməsi, mövcud təhlükəsizlik mexanizmlərinin sınaq qarşısında qalması və dövlətlər arasında etimadın möhkəmləndirilməsinə artan ehtiyac çoxtərəfli dialoq platformalarının əhəmiyyətini daha da artırır. Bu baxımdan AQEM yalnız Asiya dövlətlərinin qarşılıqlı fəaliyyətini təşviq edən platforma deyil, həm də regional problemlərin müzakirəsi, ortaq maraqların müəyyənləşdirilməsi və əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsi üçün mühüm vasitədir.
Prezident İlham Əliyevin çıxışı Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas istiqamətlərini, ölkənin ərazi bütövlüyünün bərpasından sonra formalaşan regional reallıqları və Azərbaycanın beynəlxalq platformalarda irəli sürdüyü prinsipləri sistemli şəkildə təqdim etməsi ilə diqqət çəkir.
Zirvə Görüşünün əhəmiyyətli nəticələrindən biri Laos Xalq Demokratik Respublikasının AQEM-ə üzv dövlət kimi qəbul edilməsi olub. Bu qərar təşkilatın coğrafi əhatəsinin genişlənməsi və Asiya məkanında dövlətlərarası dialoqun inkişafı baxımından mühüm addımdır. Yeni üzvlərin qəbul edilməsi təşkilatın təmsilçilik imkanlarını artırmaqla yanaşı, müxtəlif siyasi və iqtisadi maraqlara malik dövlətlər arasında əməkdaşlıq üçün əlavə imkanlar yaradır.
Prezident İlham Əliyev çıxışında Azərbaycanın AQEM-ə sədrliyi dövründə təşkilatın institusional və hüquqi potensialının gücləndirilməsinə, praktiki əməkdaşlığın genişləndirilməsinə xüsusi diqqət yetirildiyini vurğulayıb. Nəqliyyat və bağlantılar, rəqəmsallaşma, ətraf mühitin mühafizəsi, turizm, təhsil və elm sahələrində irəli sürülən təşəbbüslər təşkilatın fəaliyyətinin konkret istiqamətlər üzrə inkişaf etdirilməsinə xidmət edir.
Bu istiqamətlərin seçilməsi təsadüfi deyil. Müasir dövrdə dövlətlər arasında əməkdaşlığın davamlılığı yalnız siyasi dialoqla məhdudlaşmır. İqtisadi əlaqələr, nəqliyyat infrastrukturu, rəqəmsal texnologiyalar, elmi mübadilə və ekoloji problemlərin birgə həlli dövlətlər arasında qarşılıqlı asılılığı və etimadı gücləndirən mühüm amillərdir. Buna görə də AQEM-in fəaliyyətində praktiki əməkdaşlığın genişləndirilməsi təşkilatın regional proseslərə təsir imkanlarını artıra bilər.
Azərbaycanın sədrliyinin daha iki il müddətinə uzadılması təklifinə üzv dövlətlərin dəstək verməsi ölkəmizin təşkilat çərçivəsində fəaliyyətinin davam etdirilməsi üçün əlavə imkan yaradır. Bu qərarın strateji əhəmiyyəti Azərbaycanın yalnız mövcud təşəbbüsləri həyata keçirməsi ilə deyil, həm də uzunmüddətli əməkdaşlıq mexanizmlərinin formalaşdırılmasında iştirak etməsi ilə bağlıdır.
Fikrimizcə, Azərbaycanın sədrliyinin davam etdirilməsi təşkilat daxilində institusional islahatların, iqtisadi əlaqələrin və ortaq layihələrin inkişafı üçün əlverişli şərait yarada bilər. Bununla belə, AQEM-in gələcək uğuru irəli sürülən təşəbbüslərin konkret nəticələrə çevrilməsindən, üzv dövlətlərin fəal iştirakından və qəbul edilən qərarların icra mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsindən asılı olacaq.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycanın xarici siyasətinin fundamental prinsipləri mühüm yer tutub. Dövlət başçısı suverenliyə, ərazi bütövlüyünə, daxili işlərə qarışmamağa və dövlətlərin bərabərhüquqlu əməkdaşlığına hörmətin vacibliyini vurğulayıb. Bu prinsiplər beynəlxalq münasibətlərin sabitliyinin təmin olunması və dövlətlər arasında qarşılıqlı etimadın formalaşdırılması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Beynəlxalq hüququn əsas məqsədlərindən biri dövlətlər arasında münasibətlərin ümumi qaydalar əsasında tənzimlənməsini təmin etməkdir. Lakin beynəlxalq praktikada eyni hadisələrə müxtəlif yanaşmaların nümayiş etdirilməsi, qəbul edilmiş qərarların icrasında qeyri-bərabərliyin yaranması və siyasi maraqların hüquqi prinsiplərdən üstün tutulması beynəlxalq sistemə olan etimadı zəiflədə bilər.
Prezident İlham Əliyevin ikili standartlarla bağlı mövqeyi məhz bu problemə diqqət yönəldir. Dövlət başçısının çıxışından irəli gələn əsas mesajlardan biri beynəlxalq hüququn prinsiplərinin ayrı-seçkilik qoyulmadan tətbiq edilməsinin zəruriliyidir. Çünki beynəlxalq hüququn effektivliyi yalnız normativ sənədlərin mövcudluğu ilə deyil, həmin sənədlərin icrasının təmin olunması ilə müəyyən edilir.
Azərbaycanın coğrafi mövqeyi və müxtəlif beynəlxalq tərəfdaşlarla münasibətləri ölkənin xarici siyasətində çoxşaxəli əməkdaşlığı mühüm istiqamətə çevirir. Avropa ilə Asiyanın kəsişməsində yerləşən Azərbaycan müxtəlif regionlar arasında siyasi dialoqun, ticarət əlaqələrinin, enerji əməkdaşlığının və nəqliyyat bağlantılarının inkişafında iştirak edir.
Bu kontekstdə Azərbaycanın diplomatik fəaliyyətinin əsas üstünlüklərindən biri müxtəlif beynəlxalq platformalarda əməkdaşlıq imkanlarından istifadə etməsidir. AQEM kimi çoxtərəfli təşkilatlarda iştirak ölkəyə regional məsələlərə dair mövqeyini ifadə etmək, tərəfdaşlarla birgə təşəbbüslər irəli sürmək və beynəlxalq əməkdaşlığın gündəliyinə töhfə vermək imkanı yaradır.
Prezident İlham Əliyevin çıxışının əsas istiqamətlərindən biri Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin tarixi və nəticələri olub. Dövlət başçısı Azərbaycanın uzun illər işğal, məcburi köçkünlük və humanitar itkilərlə üzləşdiyini xatırladaraq BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1993-cü ildə qəbul etdiyi dörd qətnamənin uzun müddət icra olunmadığını qeyd edib.
Bu məsələ beynəlxalq təşkilatların münaqişələrin həllindəki rolunun və onların qərarlarının icra mexanizmlərinin səmərəliliyinin qiymətləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Beynəlxalq təşkilatların qəbul etdiyi qətnamələr münaqişələrin tənzimlənməsi üçün hüquqi və siyasi çərçivə yaratsa da, onların real nəticə verməsi dövlətlərin öhdəliklərinə əməl etməsindən və beynəlxalq mexanizmlərin təsir imkanlarından asılıdır.
Prezident İlham Əliyev 2020-ci il Vətən müharibəsi və 2023-cü ilin sentyabrında baş vermiş hadisələr nəticəsində Azərbaycanın suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün tam bərpa edildiyini vurğulayıb. Bu hadisələr Azərbaycanın müasir tarixində mühüm mərhələ təşkil etməklə yanaşı, Cənubi Qafqazda təhlükəsizlik mühitinin və siyasi münasibətlərin yenidən formalaşmasına səbəb olub.
Dövlət başçısının çıxışında Azərbaycanın hərbi qələbədən sonra sülh təklif etməsinə xüsusi diqqət yetirilməsi də mühüm məna daşıyır. Bu yanaşma hərbi nəticələrin davamlı siyasi nizama çevrilməsinin vacibliyini göstərir. Ərazi bütövlüyünün bərpası münaqişənin hərbi mərhələsini başa çatdırsa da, uzunmüddətli sabitliyin təmin olunması üçün qarşılıqlı etimadın gücləndirilməsi, münasibətlərin normallaşdırılması və praktiki əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsi tələb olunur.
Fikrimizcə, Cənubi Qafqazda dayanıqlı sülhün formalaşması yalnız siyasi bəyanatlarla məhdudlaşmamalıdır. Sülh prosesi təhlükəsizlik təminatları, sərhədlərlə bağlı məsələlərin həlli, nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı və iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi kimi konkret istiqamətləri əhatə etməlidir. Bu sahələrdə əldə edilən irəliləyişlər region dövlətlərinin qarşılıqlı maraqlarını artıraraq münaqişənin yenidən alovlanması riskini azaltmağa kömək edə bilər.
Prezident İlham Əliyevin beynəlxalq təşkilatların qərarlarının icrası məsələsini ön plana çəkməsi də daha geniş əhəmiyyət daşıyır. Bu yanaşma yalnız Cənubi Qafqaz üçün deyil, müxtəlif regionlarda mövcud olan münaqişələrin həlli və beynəlxalq təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi baxımından aktualdır.
Azərbaycanın geosiyasi mövqeyi ölkənin regional və beynəlxalq siyasətində mühüm amillərdən biridir. Avropa ilə Asiya arasında yerləşməsi Azərbaycanın nəqliyyat, enerji, ticarət və logistika əlaqələrinin inkişafında iştirakını şərtləndirir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında ölkəmizin Avrasiya məkanında birləşdirici mərkəz kimi roluna diqqət yetirilməsi bu strateji istiqamətin əhəmiyyətini bir daha göstərir.
Müasir beynəlxalq iqtisadi münasibətlərdə nəqliyyat marşrutlarının şaxələndirilməsi, təchizat zəncirlərinin dayanıqlılığının artırılması və alternativ bağlantı imkanlarının yaradılması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu baxımdan Azərbaycanın nəqliyyat infrastrukturu, regional tərəfdaşlarla əməkdaşlığı və tranzit imkanları ölkənin beynəlxalq iqtisadi əlaqələrində mühüm rol oynayır.
Nəqliyyat və bağlantı layihələri yalnız iqtisadi gəlir mənbəyi deyil. Onlar həmçinin dövlətlər arasında qarşılıqlı asılılığı gücləndirir, regional əməkdaşlığın inkişafına şərait yaradır və siyasi dialoq üçün əlavə imkanlar formalaşdırır. Bununla belə, belə layihələrin uzunmüddətli səmərəliliyi infrastrukturun modernləşdirilməsi, xidmətlərin rəqabətqabiliyyətliliyi, sərhəd prosedurlarının sadələşdirilməsi və tərəfdaş dövlətlər arasında koordinasiyanın gücləndirilməsindən asılıdır.
Azərbaycanın enerji sahəsindəki mövqeyi də regional əməkdaşlığın mühüm komponentidir. Enerji resurslarının istehsalı və ixracı ilə yanaşı, enerji təhlükəsizliyi, alternativ enerji mənbələrinin inkişafı və ekoloji dayanıqlılıq məsələləri ölkənin gələcək iqtisadi siyasətində əhəmiyyətini qoruyur.
Bu baxımdan AQEM çərçivəsində nəqliyyat, rəqəmsallaşma və ətraf mühitin mühafizəsi üzrə əməkdaşlığın genişləndirilməsi Azərbaycanın strateji maraqları ilə uzlaşır. Belə əməkdaşlıq ölkənin beynəlxalq əlaqələrini şaxələndirməklə yanaşı, regional iqtisadi inteqrasiyanın inkişafına da töhfə verə bilər.
AQEM-in fəaliyyətinin genişləndirilməsi təşkilatın regional problemlərin müzakirəsi və birgə təşəbbüslərin həyata keçirilməsi baxımından potensialını artırır. Bununla belə, çoxtərəfli platformaların effektivliyi yalnız üzv dövlətlərin sayının artması ilə deyil, onların konkret nəticələr əldə etmək qabiliyyəti ilə ölçülür.
Təşkilatın gələcək fəaliyyətində bir neçə istiqamət xüsusi əhəmiyyət daşıya bilər. İlk növbədə, üzv dövlətlər arasında siyasi dialoqun davamlılığının təmin edilməsi və qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsi vacibdir. İkinci istiqamət iqtisadi, nəqliyyat və rəqəmsal bağlantıların inkişafı vasitəsilə praktiki əməkdaşlığın genişləndirilməsidir. Üçüncü istiqamət isə iqlim dəyişiklikləri, ətraf mühitin mühafizəsi, təhsil və elmi mübadilə kimi transsərhəd məsələlər üzrə ortaq layihələrin həyata keçirilməsidir.
Bu sahələrdə əldə olunacaq nəticələr AQEM-in siyasi dialoq platformasından daha geniş praktiki əməkdaşlıq mexanizminə çevrilməsinə kömək edə bilər. Azərbaycanın sədrliyinin uzadılması da bu məqsədlərin həyata keçirilməsi üçün əlavə imkanlar yaradır.
Azərbaycan üçün əsas vəzifə təşkilat çərçivəsində irəli sürülən təşəbbüslərin davamlılığını təmin etmək, üzv dövlətlər arasında ortaq maraqları müəyyənləşdirmək və əldə olunan razılaşmaların konkret nəticələrini təşviq etməkdir. Bu, ölkənin çoxtərəfli diplomatiyada mövqeyini möhkəmləndirməklə yanaşı, AQEM-in regional əhəmiyyətinin artmasına da xidmət edə bilər.
Prezident İlham Əliyevin 2026-cı il oktyabrın 15-də Bakıda keçirilən AQEM-in 7-ci Zirvə Görüşündə çıxışı Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas prioritetlərini, regional təhlükəsizlik məsələlərinə münasibətini və çoxtərəfli əməkdaşlığın inkişafına verdiyi əhəmiyyəti əks etdirir. Çıxışda dövlətlərin suverenliyi və ərazi bütövlüyü, beynəlxalq hüququn ardıcıl tətbiqi, münaqişələrin nəticələrinin aradan qaldırılması və dayanıqlı sülhün təmin olunması əsas siyasi mövzular kimi ön plana çıxıb.
Zirvə Görüşü Azərbaycanın Avropa ilə Asiya arasında əməkdaşlığın inkişafında iştirakını və AQEM-in institusional potensialının gücləndirilməsinə yönəlmiş səylərini nümayiş etdirib. Laos Xalq Demokratik Respublikasının təşkilata üzv qəbul edilməsi və Azərbaycanın sədrliyinin daha iki il müddətinə uzadılması barədə təklifə dəstək verilməsi tədbirin əhəmiyyətli nəticələri sırasında yer alıb.
Ümumilikdə, Azərbaycanın AQEM çərçivəsində fəaliyyəti ölkənin regional və beynəlxalq əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bununla belə, uzunmüddətli uğur əldə olunan diplomatik razılaşmaların konkret layihələrə çevrilməsindən, üzv dövlətlərin fəal iştirakından və qəbul edilən qərarların həyata keçirilməsindən asılı olacaq.
Beləliklə, Bakı Zirvə Görüşü Azərbaycanın beynəlxalq platformalarda fəal iştirakını və regional əməkdaşlığın inkişafına yönəlmiş siyasətini təqdim edən mühüm tədbir kimi qiymətləndirilə bilər. Prezident İlham Əliyevin çıxışında səsləndirilən mövqelər isə beynəlxalq hüququn prinsiplərinin qorunması, qarşılıqlı etimadın gücləndirilməsi və dayanıqlı sülhün təşviqi məsələlərinin müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində aktuallığını bir daha diqqətə çatdırır.