Nüsrət Kərimov
Nərimanov rayon Gigiyena və Epidemiologiya Mərkəzinin şöbə müdiri, ƏPT sədri

20 Oktyabr Azərbaycan xalqının tarixində mühüm əhəmiyyət daşıyan, milli qürur və vətənpərvərlik hisslərini özündə birləşdirən əlamətdar günlərdən biridir. Bu tarix Zəngilan şəhərinin işğaldan azad edilməsinin ildönümü kimi qeyd olunur. Zəngilan Şəhəri Günü Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası, xalqımızın tarixi torpaqlarına qayıdışı və azad edilmiş ərazilərdə yeni həyatın başlanması baxımından xüsusi məna daşıyır. Bu gün həm qəhrəman Azərbaycan Ordusunun şücaətini, həm də xalqımızın sarsılmaz iradəsini və doğma torpaqlara bağlılığını təcəssüm etdirir.
Zəngilan rayonu Azərbaycanın cənub-qərbində yerləşir. Zəngin təbiəti, əlverişli coğrafi mövqeyi, su ehtiyatları, meşələri və münbit torpaqları ilə seçilən bu diyar ölkəmizin mühüm bölgələrindən biridir. Rayonun ərazisindən Araz çayı keçir, təbii sərvətləri və tarixi yaşayış məntəqələri isə onun iqtisadi və mədəni əhəmiyyətini artırır. Zəngilan uzun illər ərzində Azərbaycanın sosial-iqtisadi və mədəni həyatında özünəməxsus yer tutmuşdur.
1993-cü il oktyabrın 29-da Zəngilan rayonu Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. İşğal nəticəsində rayonun əhalisi doğma yurd-yuvasını tərk etməyə məcbur olmuş, yaşayış evləri, məktəblər, mədəniyyət müəssisələri və digər infrastruktur obyektləri dağıntılara məruz qalmışdır. Minlərlə insan uzun illər doğma torpaqlarından uzaqda yaşamaq məcburiyyətində qalmış, ata-baba yurduna qayıtmaq arzusu ilə yaşamışdır. Zəngilan sakinlərinin yaddaşında doğma evlərin, kəndlərin və şəhərin xatirəsi qorunub saxlanılmışdır.
2020-ci ildə başlanan Vətən müharibəsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində tarixi dönüş yaratdı. Azərbaycan Ordusunun həyata keçirdiyi uğurlu hərbi əməliyyatlar nəticəsində işğal altında olan ərazilərimizin böyük hissəsi azad edildi. 2020-ci il oktyabrın 20-də Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyev Zəngilan şəhərinin işğaldan azad edildiyini elan etdi. Bu xəbər bütün ölkədə böyük sevinc və qürur hissi ilə qarşılandı. Zəngilanın azad olunması Azərbaycan xalqının çoxəsrlik tarixində mühüm qələbələrdən biri kimi yadda qaldı.
Zəngilanın azad edilməsi yalnız hərbi uğur deyil, həm də tarixi ədalətin bərpası idi. Bu hadisə uzun illər doğma yurdlarından ayrı düşmüş zəngilanlıların qayıdış ümidlərini gerçəkləşdirmək üçün mühüm zəmin yaratdı. Azərbaycan əsgərinin qəhrəmanlığı, peşəkarlığı və fədakarlığı sayəsində dövlətimizin suverenliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda aparılan mübarizədə əhəmiyyətli nəticə əldə edildi. Bu qələbə şəhidlərimizin xatirəsinə ehtiramın, qazilərimizin fədakarlığının və xalqımızın birliyinin rəmzinə çevrildi.
20 Oktyabr – Zəngilan Şəhəri Gününün təsis edilməsi azad edilmiş ərazilərimizin tarixi əhəmiyyətinin gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından mühüm addımdır. Bu günün qeyd olunması gənclərdə vətənpərvərlik ruhunun gücləndirilməsinə, milli yaddaşın qorunmasına və Azərbaycanın müasir tarixinin öyrənilməsinə xidmət edir. Zəngilanın azadlığı uğrunda canından keçmiş şəhidlərin xatirəsi daim ehtiramla yad edilir, onların fədakarlığı xalqımız üçün əbədi qəhrəmanlıq nümunəsi hesab olunur.
Zəngilanın yenidən qurulması Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirdiyi genişmiqyaslı bərpa siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biridir. Bu prosesin əsas məqsədi dağıdılmış yaşayış məntəqələrini bərpa etmək, müasir infrastruktur yaratmaq və keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarında təhlükəsiz, rahat həyat sürməsini təmin etməkdir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə rayonda həyata keçirilən quruculuq işləri Zəngilanın gələcək inkişafı üçün yeni imkanlar açır.
Bu istiqamətdə ən mühüm layihələrdən biri Ağalı kəndində həyata keçirilən “Ağıllı kənd” layihəsidir. Layihə müasir texnologiyaların tətbiqi, alternativ enerji mənbələrindən istifadə, rəqəmsal xidmətlərin təşkili və kənd təsərrüfatının innovativ üsullarla inkişaf etdirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. 2022-ci ilin iyul ayında Ağalı kəndinə keçmiş məcburi köçkünlərin qayıdışına başlanılması Böyük Qayıdış proqramının mühüm mərhələsi oldu. Bu hadisə uzun illər doğma torpaqlarına qayıtmaq arzusu ilə yaşayan insanların həyatında yeni səhifə açdı. 
Zəngilanın inkişafında nəqliyyat infrastrukturunun yenidən qurulması da xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Rayonun əlverişli coğrafi mövqeyi onun gələcəkdə mühüm nəqliyyat və logistika mərkəzlərindən birinə çevrilməsi üçün geniş imkanlar yaradır. Avtomobil və dəmir yollarının inkişafı, beynəlxalq nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsi regionun iqtisadi potensialını artırmağa xidmət edir. Zəngilan Beynəlxalq Hava Limanı isə Azərbaycanın beynəlxalq nəqliyyat əlaqələrinin gücləndirilməsində mühüm rol oynayır. Bu layihələr bölgədə ticarətin, turizmin və investisiya imkanlarının genişlənməsinə şərait yarada bilər.
Rayonun iqtisadi dirçəlişində kənd təsərrüfatı, sənaye, turizm və xidmət sektorlarının inkişafı da vacib istiqamətlərdəndir. Zəngilanın münbit torpaqları, su ehtiyatları və təbii sərvətləri kənd təsərrüfatının inkişafı üçün əlverişli imkanlar yaradır. Müasir aqrar texnologiyaların tətbiqi, yeni müəssisələrin yaradılması və sahibkarlığın təşviqi əhalinin məşğulluğunun artırılmasına kömək edə bilər. Eyni zamanda, bölgənin zəngin təbiəti və tarixi-mədəni irsi gələcəkdə turizmin inkişafı üçün mühüm potensial formalaşdırır.
Zəngilanın bərpası zamanı ekoloji tarazlığın qorunması da diqqət mərkəzində saxlanılmalıdır. Rayonun təbii gözəlliklərinin, meşələrinin, çaylarının və nadir bitki örtüyünün mühafizəsi davamlı inkişafın əsas şərtlərindəndir. Xüsusilə Bəsitçay Dövlət Təbiət Qoruğunun qorunması və təbii ekosistemlərin bərpası bölgənin ekoloji əhəmiyyətini artırır. Müasir şəhərsalma prinsiplərinin tətbiqi, yaşıllıq sahələrinin genişləndirilməsi və alternativ enerji mənbələrindən istifadə Zəngilanın gələcəkdə ekoloji baxımdan daha dayanıqlı yaşayış məntəqəsinə çevrilməsinə imkan yaradır.

Bununla yanaşı, Zəngilanda təhsil, səhiyyə və mədəniyyət infrastrukturunun yaradılması insanların doğma yurda qayıdışının davamlı olması üçün mühüm şərtdir. Məktəblərin, uşaq bağçalarının, tibb müəssisələrinin, yaşayış binalarının və sosial xidmət obyektlərinin tikilməsi əhalinin gündəlik ehtiyaclarının qarşılanmasına xidmət edir. Doğma torpaqlara qayıdan ailələr üçün iş imkanlarının yaradılması, gənclərin təhsil və peşə hazırlığının dəstəklənməsi rayonun sosial həyatının canlanmasına mühüm töhfə verir.
20 Oktyabr – Zəngilan Şəhəri Günü həm də milli birlik və həmrəylik günüdür. Bu tarix bizə xatırladır ki, xalqın öz torpağına bağlılığı, dövlətin gücü və ordunun qəhrəmanlığı birləşdikdə ən çətin məqsədlərə belə nail olmaq mümkündür. Zəngilanın azadlığı uğrunda canından keçən şəhidlərin xatirəsini yaşatmaq, qazilərin fədakarlığını unutmamaq və əldə edilmiş tarixi qələbəni gələcək nəsillərə çatdırmaq hər bir Azərbaycan vətəndaşının mənəvi borcudur.
Nəticə etibarilə, Zəngilan Şəhəri Günü yalnız keçmişdə qazanılmış qələbənin qeyd edilməsi deyil, həm də gələcəyə inamın ifadəsidir. Bu gün azadlığın, quruculuğun, qayıdışın və yenilənmənin rəmzidir. Zəngilanın yenidən qurulması, sakinlərin doğma yurdlarına qayıtması və bölgənin iqtisadi potensialının reallaşdırılması Azərbaycanın inkişaf tarixində mühüm yer tutur. Əminliklə demək olar ki, Zəngilanın dirçəlişi dövlətimizin gücünü, xalqımızın iradəsini və Vətən sevgisinin əbədi olduğunu nümayiş etdirən parlaq nümunələrdən biri kimi tarixdə qalacaq.