Göyüş Göyüşov
YAP Nərimanov Rayon Təşkilatının gənc fəalı

2021-ci il iyunun 15-i Azərbaycan və Türkiyə münasibətlərinin tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi yadda qaldı. Həmin gün Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı Şuşa şəhərində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Türkiyə Respublikasının Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən “Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında müttəfiqlik münasibətləri haqqında Şuşa Bəyannaməsi” imzalandı. Tarixi əhəmiyyət daşıyan bu sənəd iki qardaş ölkə arasında münasibətləri keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəldərək strateji tərəfdaşlığı müttəfiqlik səviyyəsinə çatdırdı.

Şuşa Bəyannaməsinin məhz Şuşada imzalanması xüsusi rəmzi məna daşıyırdı. Azərbaycanın tarixi və mədəniyyət mərkəzlərindən biri olan Şuşa şəhəri 2020-ci ildə Vətən müharibəsində əldə edilən möhtəşəm Zəfərin simvoluna çevrilmişdi. Bəyannamənin işğaldan azad edilmiş Şuşada imzalanması Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığının sarsılmazlığını, bölgədə yeni geosiyasi reallıqların formalaşdığını və iki dövlətin gələcək inkişaf yolunda birgə addımladığını nümayiş etdirdi.

Azərbaycan və Türkiyə arasında münasibətlər tarixən dostluq, qardaşlıq və qarşılıqlı etimada əsaslanıb. Ulu Öndər Heydər Əliyevin “Bir millət, iki dövlət” ifadəsi bu münasibətlərin mahiyyətini ən dolğun şəkildə ifadə edir. İllər ərzində iki ölkə arasında siyasi, iqtisadi, hərbi, humanitar və mədəni əlaqələr davamlı olaraq inkişaf edib, regional və beynəlxalq məsələlərdə qarşılıqlı dəstək prinsipi əsas istiqamətlərdən biri olub.

Şuşa Bəyannaməsi bu münasibətləri daha da möhkəmləndirərək yeni əməkdaşlıq perspektivləri müəyyənləşdirdi. Sənəddə təhlükəsizlik, müdafiə sənayesi, xarici siyasət, iqtisadiyyat, enerji, nəqliyyat, ticarət, təhsil, mədəniyyət və digər sahələr üzrə əməkdaşlığın genişləndirilməsi nəzərdə tutulur. Bəyannamə eyni zamanda regionda sülhün, sabitliyin və təhlükəsizliyin təmin olunmasına xidmət edən mühüm siyasi sənəd kimi qiymətləndirilir.

Şuşa Bəyannaməsinin əsas istiqamətlərindən biri hərbi əməkdaşlığın daha da gücləndirilməsidir. Azərbaycan və Türkiyə arasında müdafiə sahəsində əməkdaşlıq son illərdə yeni məzmun qazanıb. Birgə hərbi təlimlərin keçirilməsi, müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi və təhlükəsizlik məsələləri üzrə koordinasiyanın artırılması iki ölkənin strateji tərəfdaşlığının mühüm tərkib hissəsinə çevrilib. Bəyannamə bu əməkdaşlığı daha yüksək səviyyəyə qaldıraraq regional təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsinə töhfə verir.

Tarixi sənədin mühüm əhəmiyyət daşıyan istiqamətlərindən biri də iqtisadi əməkdaşlıqla bağlıdır. Son illər Azərbaycan və Türkiyə arasında ticarət dövriyyəsinin həcmi əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Hər iki ölkə enerji, nəqliyyat, logistika və sənaye sahələrində birgə layihələrin həyata keçirilməsində yaxından iştirak edir. Bakı–Tbilisi–Ceyhan neft kəməri, Bakı–Tbilisi–Ərzurum qaz kəməri və Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu kimi layihələr iki qardaş ölkənin əməkdaşlığının uğurlu nəticələridir.

Bəyannamədə nəzərdə tutulan yeni əməkdaşlıq mexanizmləri iqtisadi əlaqələrin daha da genişlənməsinə şərait yaradır. Bu baxımdan “Bəyannamə hər iki ölkənin iqtisadi qüdrətini artırır” fikri tam əsaslıdır. Çünki sənəd qarşılıqlı investisiyaların artmasına, ticarət əlaqələrinin genişlənməsinə, yeni istehsal və logistika imkanlarının yaranmasına xidmət edir. Azərbaycanın və Türkiyənin malik olduğu iqtisadi potensialın birləşdirilməsi regionda yeni inkişaf imkanları formalaşdırır.

Enerji təhlükəsizliyi məsələləri də Şuşa Bəyannaməsində xüsusi yer tutur. Azərbaycan bu gün Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayan ölkələrdən biridir. Türkiyə isə Avropa ilə Asiyanı birləşdirən strateji enerji və nəqliyyat qovşağı kimi çıxış edir. Bu iki ölkənin enerji sahəsində əməkdaşlığı təkcə onların milli maraqlarına deyil, bütövlükdə regionun və Avropanın enerji təhlükəsizliyinə xidmət edir.

Şuşa Bəyannaməsi nəqliyyat və kommunikasiya sahəsində əməkdaşlığın inkişafı baxımından da mühüm əhəmiyyətə malikdir. Xüsusilə Orta Dəhlizin inkişafı, beynəlxalq yükdaşımaların artırılması və regionun tranzit imkanlarının genişləndirilməsi istiqamətində birgə fəaliyyət hər iki ölkənin strateji əhəmiyyətini daha da artırır. Bu əməkdaşlıq yalnız iqtisadi deyil, həm də geosiyasi baxımdan mühüm nəticələr vəd edir.

Humanitar və mədəni əlaqələrin inkişafı da sənədin əsas istiqamətlərindən biridir. Azərbaycan və Türkiyə xalqları ortaq tarixə, dilə, mədəniyyətə və milli-mənəvi dəyərlərə malikdir. Bu amillər iki ölkə arasında münasibətləri daha da möhkəmləndirən əsas sütunlardan hesab olunur. Təhsil, elm, mədəniyyət və gənclər siyasəti sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi gələcək nəsillər arasında əlaqələrin daha da güclənməsinə xidmət edir.

Şuşa Bəyannaməsinin imzalanmasından ötən dövr ərzində sənəddə əksini tapan müddəaların uğurla həyata keçirilməsi Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin dinamik inkişaf etdiyini göstərir. Bu gün iki qardaş ölkə regional və beynəlxalq məsələlərdə vahid mövqedən çıxış edir, bir-birinin milli maraqlarını daim dəstəkləyir və strateji tərəfdaşlıq münasibətlərini daha da gücləndirir.

Tarixi Şuşa Bəyannaməsi təkcə Azərbaycan və Türkiyə üçün deyil, bütövlükdə region üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən sənəddir. Bu sənəd bölgədə sabitliyin, təhlükəsizliyin və əməkdaşlığın möhkəmlənməsinə xidmət edir. Eyni zamanda Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığının sarsılmazlığını bir daha təsdiq edərək iki dövlətin ortaq gələcəyinin möhkəm təməl üzərində qurulduğunu nümayiş etdirir.

Bu gün əminliklə demək olar ki, Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin tarixində yeni səhifə açıb. Qarşılıqlı etimada, strateji maraqlara və qardaşlıq münasibətlərinə əsaslanan bu sənəd hər iki ölkənin gələcək inkişafında mühüm rol oynamaqda davam edir. Azərbaycan və Türkiyə bundan sonra da birlik, həmrəylik və qarşılıqlı dəstək prinsiplərinə sadiq qalaraq regionun inkişafına və rifahına töhfə verməyə davam edəcəklər.