Azərbaycan xalqının çoxəsrlik tarixində elə günlər var ki, onlar təkcə təqvimdə bir tarix deyil, bütöv bir xalqın iradəsini, birliyini, əzmini və sarsılmaz vətən sevgisini təcəssüm etdirir. 8 Noyabr — Şuşa Şəhəri Günü məhz belə əlamətdar günlərdən biridir. Bu tarix Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası, tarixi ədalətin təntənəsi və milli qürurumuzun zirvəyə yüksəlməsi ilə yadda qalıb. Şuşanın azadlığı xalqımızın yaddaşına qəhrəmanlıq, fədakarlıq və Zəfər günü kimi əbədi həkk olunub.
Şuşa — Azərbaycanın tarixi və mədəniyyət incisi
Qarabağın dilbər guşəsində, dəniz səviyyəsindən 1300–1600 metr yüksəklikdə yerləşən Şuşa özünəməxsus təbiəti, füsunkar mənzərələri, zəngin tarixi və mədəni irsi ilə Azərbaycanın ən qiymətli şəhərlərindən biridir. Şəhərin əsası 1752-ci ildə Qarabağ xanı Pənahəli xan tərəfindən qoyulub. Yarandığı gündən etibarən Şuşa Qarabağın ictimai-siyasi və mədəni həyatında mühüm rol oynayıb, zaman keçdikcə Azərbaycanın milli-mədəni mərkəzlərindən birinə çevrilib. Şuşa Azərbaycan musiqisinin, poeziyasının və incəsənətinin inkişafına misilsiz töhfələr verib. Üzeyir Hacıbəyli, Bülbül, Xan Şuşinski, Xurşidbanu Natəvan kimi görkəmli şəxsiyyətlərin adı bu şəhərin adı ilə qoşa çəkilir. Şuşa muğamın, xanəndəlik sənətinin, poeziyanın və milli musiqi ənənələrinin qorunub yaşadıldığı müqəddəs məkandır. Buna görə də şəhər uzun illərdir Azərbaycanın mədəniyyət beşiyi və milli-mənəvi dəyərlərimizin rəmzi kimi tanınır. Lakin Şuşanın tarixi yalnız mədəni yüksəlişlə deyil, həm də ağır sınaqlarla zəngindir. 1992-ci il mayın 8-də şəhərin Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilməsi Azərbaycan xalqının yaddaşında dərin iz buraxdı. Şuşanın işğalı ilə minlərlə insan doğma yurdundan didərgin düşdü, tarixi-mədəni irsimizə ciddi ziyan dəydi. Bununla belə, xalqımız Şuşaya qayıdış ümidini heç vaxt itirmədi. Şuşanın azad olunacağına inam illər boyu milli iradəmizin və Vətən sevgimizin ayrılmaz hissəsi olaraq qaldı.
8 Noyabr 2020 — Zəfərə aparan qəhrəmanlıq yolu
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycan tarixində yeni bir səhifə açdı. Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan Ordusu torpaqlarımızın işğaldan azad edilməsi uğrunda əzmlə mübarizə apardı. Döyüş meydanında göstərilən şücaət, xalqımızın həmrəyliyi və əsgər-zabitlərimizin qəhrəmanlığı Azərbaycanın tarixi Zəfərini təmin etdi. Vətən müharibəsinin ən mühüm hadisələrindən biri 2020-ci il noyabrın 8-də Şuşa şəhərinin işğaldan azad edilməsi oldu. Şuşa əməliyyatı Azərbaycan hərb tarixinin ən parlaq səhifələrindən biri kimi qiymətləndirilir. Çətin relyef şəraitində, sıldırım qayalar və meşələrlə əhatə olunmuş ərazidə aparılan döyüşlər Azərbaycan əsgərinin cəsarətini, döyüş hazırlığını və Vətənə bağlılığını bütün dünyaya nümayiş etdirdi. Şuşanın azad edilməsi müharibənin gedişində həlledici əhəmiyyət daşıdı və Azərbaycanın böyük Qələbəsinin rəmzinə çevrildi. Şuşanın azad olunması xəbəri bütün ölkədə böyük sevinc və qürur hissi ilə qarşılandı. Uzun illər doğma torpaqlarına qayıtmaq arzusu ilə yaşayan insanlar üçün bu gün tarixi ədalətin bərpası demək idi. Şuşanın azadlığı bir daha sübut etdi ki, xalqın birliyi, dövlətin gücü və ordunun qəhrəmanlığı qarşıya qoyulan ən çətin məqsədlərə çatmağa imkan verir. Bu möhtəşəm qələbənin əldə edilməsində canlarından keçən şəhidlərimizin xatirəsi daim ehtiramla yad edilir. Qazilərimizin fədakarlığı, hərbçilərimizin qəhrəmanlığı və xalqımızın birliyi Şuşa Zəfərinin mənəvi əsaslarını təşkil edir. Şuşanın azadlığı uğrunda göstərilən igidlik gələcək nəsillər üçün vətənpərvərlik və fədakarlıq nümunəsidir.
Azad Şuşa — dirçəliş və inkişafın yeni mərhələsi
Şuşanın azad edilməsindən sonra şəhərin tarixi simasının bərpası, infrastrukturunun yenidən qurulması və mədəni irsinin qorunması istiqamətində genişmiqyaslı işlərə başlanılıb. 2021-ci il mayın 7-də Şuşa Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı elan edilib. Həmin il qəbul edilən müvafiq qanun şəhərin qorunması, bərpası, öyrənilməsi, inkişafı və təbliği üçün hüquqi əsasları müəyyənləşdirib. Bu gün Şuşada tarixi abidələrin bərpası, yolların və digər infrastruktur obyektlərinin yenidən qurulması, sosial və mədəni həyatın canlandırılması istiqamətində mühüm addımlar atılır. Şəhərin tarixi-memarlıq irsinin qorunması ilə yanaşı, onun müasir inkişafı üçün də əlverişli şərait yaradılır. Şuşanın yenidən qurulması təkcə fiziki bərpa prosesi deyil, həm də milli yaddaşımızın, mədəni kimliyimizin və tarixi irsimizin dirçəldilməsidir. Şəhərdə mədəni tədbirlərin, musiqi festivallarının və müxtəlif beynəlxalq görüşlərin keçirilməsi Şuşanın əvvəlki şöhrətinin bərpasına xidmət edir. Vaxtilə Azərbaycanın musiqi və sənət mərkəzi kimi tanınan bu şəhər yenidən mədəniyyətimizin təbliğində mühüm rol oynayır. Şuşanın beynəlxalq miqyasda tanınması və müxtəlif mədəni platformalarda təmsil olunması Azərbaycanın zəngin irsinin dünyaya çatdırılması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıtması da bu prosesin mühüm istiqamətlərindəndir. 2024-cü ilin mayından etibarən Şuşaya keçmiş məcburi köçkünlərin qayıdışı başlayıb. Bu, illərlə yurd həsrəti ilə yaşayan insanlar üçün yeni həyatın başlanğıcı, şəhərin gələcəyi üçün isə mühüm mərhələdir. 8 Noyabr — Şuşa Şəhəri Günü Azərbaycan xalqının qəhrəmanlıq salnaməsini, milli birliyini və sarsılmaz iradəsini əks etdirən əlamətdar tarixdir. Şuşanın azadlığı ilə xalqımız təkcə əzəli torpaqlarından birinə qovuşmadı, həm də öz tarixi yaddaşının, mədəni irsinin və milli qürurunun mühüm bir parçasını bərpa etdi. Bu gün Şuşa həm keçmişimizin zənginliyini, həm də gələcəyə olan inamımızı təcəssüm etdirir. Onun hər bir küçəsi, hər bir tarixi abidəsi və hər bir mədəniyyət nümunəsi Azərbaycan xalqının yaddaşında xüsusi yer tutur. Şuşanın qorunması, inkişaf etdirilməsi və gələcək nəsillərə çatdırılması hər birimizin mənəvi borcudur.
Şuşa azaddır, Şuşa dirçəlir və Şuşa Azərbaycanın milli-mədəni həyatında öz layiqli yerini yenidən möhkəmləndirir. 8 Noyabr tarixi isə bundan sonra da xalqımızın yaddaşında Zəfərin, qəhrəmanlığın və milli qürurun təntənəsi kimi yaşayacaq.


İskəndər Hacızadə – Azərbaycan Respublikasının
Elm və Təhsil Nazirliyinin
Maliyyə şöbəsinin şöbəsinin maliyyə sektorunun baş məsləhətçisi,
YAP Nərimanov rayon Təşkilatının fəal üzvü