Müxtəlif mədəniyyətlərin və dini inancların bir arada mövcud olduğu cəmiyyətlərdə sabitliyin təmin edilməsi təkcə qanunvericilik və hüquqi normalarla məhdudlaşmır. Bu prosesdə insanlar arasında qarşılıqlı inamın, hörmətin və ümumi mənsubiyyət hissinin formalaşması da mühüm rol oynayır. Azərbaycanın təcrübəsi fərqli etnik və dini kimliklərin vahid vətəndaşlıq dəyərləri ətrafında birləşməsinin mümkünlüyünü göstərir.

Cənab Prezident İlham Əliyev VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunda çıxışı zamanı bu xüsusiyyətə diqqət çəkərək bildirib: “Biz həqiqətən çox yüksək səviyyədə həmrəylik, qarşılıqlı anlaşma və hörmət görürük. Biz hamımız özümüzün milli ideyaları – azərbaycançılıq ətrafında birləşirik. Bu, Azərbaycanın bütün xalqlarını bir araya gətirir”. Bu fikrin əsas mahiyyəti milli birliyin müxtəlif etnik və dini qrupların fərdi xüsusiyyətlərini itirməsi deyil, onların ümumi dövlətçilik və vətəndaşlıq dəyərləri əsasında birləşməsi kimi izah olunmasıdır. Azərbaycançılıq ideyası da müxtəlifliyi vahid cəmiyyət daxilində uzlaşdıran, insanları ortaq məqsədlər ətrafında bir araya gətirən mənəvi dəyər kimi çıxış edir.

Dövlət başçısının səsləndirdiyi digər fikir bu yanaşmanın hüquqi mahiyyətini daha aydın ifadə edir: “Bütün etnik qrupların, dinlərin nümayəndələri Konstitusiyamız əsasında nəinki bərabər hüquqlara malikdir, o cümlədən bir ailədəki kimi yaşayır”. Bu mövqe göstərir ki, cəmiyyətdə həmrəyliyin möhkəmlənməsi hüquq bərabərliyinin qorunması, qarşılıqlı hörmətin təşviqi və müxtəlifliyə dözümlü münasibətin formalaşdırılması ilə sıx bağlıdır. VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunda bu məsələlərin beynəlxalq səviyyədə müzakirəyə çıxarılması da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki mədəni və dini müxtəlifliyin qorunması ilə ictimai birliyin gücləndirilməsi arasında düzgün tarazlığın yaradılması hazırda bir çox dövlətlərin qarşısında duran mühüm vəzifələrdəndir. Azərbaycanın bu sahədə qazandığı təcrübənin beynəlxalq auditoriyaya təqdim edilməsi müxtəlif ölkələrin öz ictimai və siyasi şəraitlərinə uyğun yanaşmalar müəyyənləşdirməsi üçün əlavə imkanlar yaradır.

Milli həmrəyliyin əhəmiyyəti yalnız gündəlik ictimai münasibətlərdə deyil, dövlətin ciddi sınaqlarla üzləşdiyi dövrlərdə də aydın şəkildə üzə çıxır. Ölkə Prezidenti İlham Əliyev Azərbaycanın müstəqillik tarixinin çətin mərhələlərinə toxunaraq Ermənistanın hərbi təcavüzü və işğalı zamanı, eləcə də İkinci Qarabağ müharibəsində müxtəlif etnik və dini mənsubiyyətə malik insanların “dəmir yumruq” kimi birləşdiyini vurğulayıb. Bu fikir müxtəlif kimliklərə sahib insanların ortaq milli maraqlar və ümumi məqsədlər naminə bir araya gəlmək gücünü nümayiş etdirir. Eyni zamanda, belə birliyin əhəmiyyəti yalnız tarixi hadisələrlə məhdudlaşmır, onun müasir cəmiyyətin inkişafında da mühüm rolu vardır. Dövlət başçısının ideoloji risklərin fiziki təhlükələr qədər ciddi nəticələr doğura biləcəyinə diqqət çəkməsi milli kimliyin, dövlətçiliyin və müstəqilliyin qorunmasının vacibliyini ön plana çıxarır. Bu yanaşma informasiya mühitində məsuliyyətli davranışın, sağlam ictimai düşüncənin və cəmiyyət daxilində etimadın qorunmasının əhəmiyyətini də gündəmə gətirir.

Bununla yanaşı, milli həmrəyliyin uzunmüddətli və dayanıqlı olması üçün fərqli fikirlərə hörmət, hüquq bərabərliyi və açıq dialoq imkanları daim qorunmalıdır. İctimai birliyin möhkəmlənməsi insanların özlərini cəmiyyətin bərabərhüquqlu üzvləri kimi hiss etməsindən və ümumi gələcəyin formalaşmasında iştirak edə bilməsindən də asılıdır. Bakıda təşkil olunan VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu bu baxımdan Azərbaycanın milli təcrübəsi ilə beynəlxalq müzakirələr arasında mühüm əlaqə yaradır. Mədəniyyətlərarası dialoqun mahiyyəti yalnız fərqli mədəniyyətlərin mövcudluğunu qəbul etməkdən ibarət deyil. Əsas məqsəd müxtəlif etnik və dini mənsubiyyətə malik insanların qarşılıqlı anlaşma şəraitində yaşaması, ortaq maraqlar naminə əməkdaşlıq etməsi və gələcəyə birlikdə töhfə verməsi üçün əlverişli mühit yaratmaqdır. Azərbaycanın bu istiqamətdə təqdim etdiyi təcrübənin müzakirəsi isə milli həmrəyliyin qorunması, ictimai etimadın gücləndirilməsi və mədəni müxtəlifliyin ümumi inkişaf naminə dəyərləndirilməsi ilə bağlı yeni yanaşmaların formalaşmasına şərait yaradır.

Rəşad Əsgərov,
SOCAR “Kompleks qazma işləri” trestinin müdiri,
YAP ”Dəniz Neftçiləri” ərazi partiya təşkilatının sədri.