Məktəb geyimi – təhsil mədəniyyətinin və milli dəyərlərin tərkib hissəsi

Nihal Hacıyeva
193 saylı tam orta məktəbin direktoru, ƏPT sədri

• Məktəb yalnız bilik və bacarıqların formalaşdırıldığı məkan deyil, həm də şəxsiyyətin, dünyagörüşünün, davranış mədəniyyətinin və vətəndaşlıq mövqeyinin inkişaf etdiyi mühüm sosial institutdur.
• Təhsil müəssisələrində vahid geyim yanaşmasının tətbiqi məktəb mühitində nizam-intizamın, məsuliyyətin, bərabərliyin və kollektivə aidlik hissinin gücləndirilməsinə xidmət edir.
• Geyimlə bağlı tələblər sadəcə xarici görünüşün tənzimlənməsi deyil, məktəb mədəniyyətinin, qarşılıqlı hörmətin və ümumi davranış normalarının formalaşdırılmasının bir hissəsidir.
• Azərbaycan xalqının milli-mənəvi dəyərlərinə, cəmiyyətimizin ənənələrinə və müasir təhsil prinsiplərinə uyğun məktəb mühitinin yaradılması təhsilin mühüm vəzifələrindəndir.
• Məktəb geyimi məsələsinə yanaşarkən əsas məqsəd məhdudiyyət yaratmaq deyil, təhsilalanlar və təhsilverənlər üçün vahid, sağlam və məqsədyönlü təhsil mühiti formalaşdırmaqdır.

Təhsilalanlar üçün vahid məktəbli geyiminin əhəmiyyəti
• Vahid məktəbli forması şagirdlərdə məktəbə və kollektivə mənsubiyyət hissini gücləndirir, onların ümumi məqsəd ətrafında birləşməsinə kömək edir.
• Məktəbli geyimi şagirdlər arasında sosial-iqtisadi fərqlərin zahiri görünüşdə ön plana çıxmasının qarşısını almağa, sosial müqayisələri və geyimlə bağlı ayrı-seçkilik risklərini azaltmağa imkan yaradır.
• Geyimdə vahid yanaşma şagirdlərə fərdin dəyərinin onun geyimi və maddi imkanları ilə deyil, biliyi, bacarığı, davranışı, zəhməti və mənəvi keyfiyyətləri ilə ölçüldüyünü aşılamaq baxımından əhəmiyyətlidir.
• Məktəbli forması təhsilalanlarda məsuliyyət, intizam, səliqə və ictimai mühitdə davranış mədəniyyəti kimi keyfiyyətlərin inkişafına dəstək verir.
• Məktəbdaxili qaydalara riayət etmək uşaqlarda qaydalara hörmət, özünənəzarət və məsuliyyətli davranış vərdişlərinin formalaşmasına kömək edir. Bu vərdişlər gələcəkdə onların cəmiyyətə inteqrasiyası baxımından da əhəmiyyətlidir.
• Şagirdlərin geyimlə bağlı tələblərə əməl etməsi məcburi göstərişin icrası kimi deyil, ümumi qaydalara hörmət və kollektiv qarşısında məsuliyyətin ifadəsi kimi izah edilməlidir.
• Valideynlərin bu prosesdə iştirakı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ailə ilə məktəbin eyni istiqamətdə fəaliyyət göstərməsi uşaqlarda qaydalara şüurlu münasibətin formalaşmasını asanlaşdırır.

Geyim tələblərinin psixoloji və pedaqoji əsasları
• Məktəb mühitində zahiri görünüşlə bağlı vahid yanaşma şagirdlərin diqqətinin geyim fərqlərindən daha çox təlimə, ünsiyyətə və birgə fəaliyyətə yönəlməsinə şərait yarada bilər.
• Yeniyetməlik dövründə uşaqların özlərini başqaları ilə müqayisə etməsi və sosial qruplara aid olmaq istəyi güclənir. Vahid məktəbli geyimi bu müqayisələrin geyim və maddi imkanlar üzərindən aparılmasını müəyyən dərəcədə azalda bilər.
• Məktəb geyimi şagirdlərdə özünənəzarət, səliqə, ictimai mühitə uyğun davranış və şəxsi məsuliyyət kimi keyfiyyətlərin inkişafını dəstəkləyən amillərdən biridir.
• Bununla belə, geyim qaydaları təkbaşına yüksək akademik nəticələrin və intizamın təminatçısı deyil. Onların müsbət təsiri müəllim münasibəti, məktəbin psixoloji mühiti, ailə tərbiyəsi və təlimin keyfiyyəti ilə birlikdə formalaşır.
• Geyim qaydalarının tətbiqi zamanı şagirdlərin yaş xüsusiyyətləri, psixoloji həssaslıqları və fərdi vəziyyətləri nəzərə alınmalı, məsələyə hörmət və anlayışla yanaşılmalıdır.

Təhsilverənlər üçün geyim tələbləri və peşəkar müəllim obrazı
• Müəllim yalnız bilik ötürən şəxs deyil, həm də davranışı, ünsiyyəti, münasibəti və xarici görünüşü ilə şagirdlərə nümunə olan pedaqoqdur.
• Təhsilverənlər üçün müəyyən edilmiş geyim tələbləri məktəbdə işgüzar geyim mədəniyyətinin formalaşdırılmasına və vahid peşəkar yanaşmanın təmin edilməsinə xidmət edir.
• Müəllimin geyimi onun peşəsinə, təhsil müəssisəsinə və təmsil etdiyi dəyərlərə münasibətini ifadə edən amillərdən biridir. Səliqəli, sadə və işgüzar görünüş müəllimin peşəkar imicini gücləndirir.
• Şagirdlərdən məktəbli formasına və daxili qaydalara riayət etmək tələb olunduğu kimi, müəllimlərin də müvafiq geyim tələblərinə əməl etməsi məktəbdə vahid yanaşmanın və qarşılıqlı məsuliyyətin qorunması baxımından vacibdir.
• Müəllimin xarici görünüşü şagirdlərdə peşəkarlıq, səliqə, etik davranış və ictimai mühitə uyğunluq haqqında təsəvvürlərin formalaşmasına təsir göstərir.
• İşgüzar geyim müəllimin şəxsiyyətini məhdudlaşdırmaq məqsədi daşımır. Əksinə, onun fərdi xüsusiyyətlərini qorumaqla peşəkar fəaliyyətinə uyğun görünüş standartlarını müəyyənləşdirir.
• Müəllimin geyimi rahat, səliqəli, pedaqoji fəaliyyətə uyğun olmalı, hərəkət imkanlarını məhdudlaşdırmamalı və dərsin təşkilinə maneə yaratmamalıdır.
• Müəllimlərin vahid yanaşmaya uyğun geyinməsi kollektivdə həmrəylik, komanda ruhu və məktəbin ümumi korporativ mədəniyyətinin inkişafına töhfə verir.

Məktəb geyimi və məktəbdaxili nizam-intizam
• Məktəbdə nizam-intizam yalnız intizam tənbehləri və məhdudiyyətlər vasitəsilə deyil, aydın qaydalar, ardıcıl tələbkarlıq, şəxsi nümunə və qarşılıqlı hörmət əsasında formalaşdırılmalıdır.
• Geyimlə bağlı tələblər bütün təhsilalanlar və təhsilverənlər üçün aydın, anlaşılan və ardıcıl şəkildə izah edilməlidir.
• Qaydaların tətbiqində ikili yanaşmaya yol verilməməsi, eyni zamanda insan ləyaqətinin qorunması məktəbdə sağlam idarəetmə mühitinin əsas şərtlərindəndir.
• Müəllim və şagirdlərdən tələb olunan geyim normalarına əməl edilməsi məktəbin daxili qaydalarına hörmətin və ümumi məsuliyyət hissinin göstəricisidir.
• Məktəb rəhbərliyinin əsas vəzifələrindən biri qaydaların formal icrasına nail olmaqla kifayətlənməmək, onların mahiyyətini pedaqoji kollektivə, şagirdlərə və valideynlərə düzgün izah etməkdir.

Valideynlərin məsuliyyəti və məktəb–ailə əməkdaşlığı
• Məktəbli geyimi ilə bağlı tələblərin uğurlu tətbiqi yalnız məktəbin səyi ilə deyil, valideynlərin dəstəyi və məsuliyyətli yanaşması ilə mümkündür.
• Valideynlər övladlarına geyim qaydalarının mahiyyətini izah etməli, məktəbə hörmətin və ümumi qaydalara riayətin vacibliyini aşılamalıdırlar.
• Uşaqlara qaydaları yalnız tələb etmək deyil, onların səbəbini və məqsədini izah etmək daha səmərəli nəticə verir.
• Valideynlərlə məktəb arasında qarşılıqlı etimadın yaradılması mümkün anlaşılmazlıqların qarşısını alır və vahid tərbiyəvi yanaşmanın formalaşmasına kömək edir.
• Geyimlə bağlı məsələlərə görə şagirdin təhqir edilməsi, ictimaiyyət qarşısında alçaldılması və ya onun ləyaqətinə toxunan münasibət göstərilməsi yolverilməzdir. Yaranan problemlər məktəb rəhbərliyi, sinif rəhbəri və valideyn arasında konstruktiv əməkdaşlıq yolu ilə həll olunmalıdır.

. Müasir dövrdə ideoloji təhlükəsizlik, milli-mənəvi dəyərlər və təhsilin rolu
• Müasir dövrdə uşaqların və gənclərin dünyagörüşü yalnız ailə və məktəb vasitəsilə deyil, həm də rəqəmsal platformalar, sosial şəbəkələr və müxtəlif informasiya mənbələri vasitəsilə formalaşır.
• Bu şəraitdə təhsilin əsas vəzifələrindən biri şagirdlərdə tənqidi düşüncə, informasiya savadlılığı, milli-mənəvi dəyərlərə hörmət və məsuliyyətli vətəndaş mövqeyi formalaşdırmaqdır.
• Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin təhsilin və vətənpərvərliyin ideoloji təhlükəsizliyin təmin edilməsində roluna dair fikirləri təhsil müəssisələrinin bu istiqamətdə məsuliyyətini bir daha ön plana çıxarır.
• Məktəbdə vahid geyim yanaşması ümumi təhsil mühitinin təşkilati və tərbiyəvi elementlərindən biri kimi qiymətləndirilməlidir. Bununla belə, milli-mənəvi dəyərlərin qorunması, vətənpərvərlik və sağlam dünyagörüşünün formalaşdırılması sistemli təlim-tərbiyə işi tələb edir.
• Məktəb hər bir şagirdin şəxsiyyətinə hörmət edilən, fərqli fikirlərə dözümlü münasibətin, hüquq və vəzifələrə məsuliyyətli yanaşmanın təşviq olunduğu təhlükəsiz təhsil mühiti yaratmalıdır.