Nəzrin Əlizadə
YAP Nərimanov rayon təşkilatının məsləhətçisi

Müasir dövrdə dövlətlərin inkişaf səviyyəsi yalnız iqtisadi göstəricilər və beynəlxalq münasibətlərdəki mövqeləri ilə deyil, həm də gələcək nəsillərin necə yetişdirilməsi ilə müəyyən olunur. Təhsilli, milli-mənəvi dəyərlərə bağlı, müstəqil düşünməyi bacaran və dövlətinə məsuliyyətlə yanaşan gəncliyin formalaşdırılması uzunmüddətli inkişafın əsas şərtlərindəndir. Bu səbəbdən təhsil sistemində yaradılan şərait, tətbiq edilən qaydalar və formalaşdırılan dəyərlər xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Dövlət ümumi təhsil müəssisələrində təhsilalanların və təhsilverənlərin geyimi ilə bağlı tələblər də məktəbdə vahid yanaşmanın təmin olunması baxımından diqqət çəkir. Geyim qaydalarının məqsədi təhsil prosesində ümumi nizamı qorumaq, məktəbin özünəməxsus mühitini formalaşdırmaq və şagirdlər arasında qarşılıqlı hörmətə əsaslanan münasibətləri təşviq etməkdir. Bu tələblərə yanaşarkən həm təhsil müəssisəsinin maraqları, həm də şagirdlərin hüquqları və ehtiyacları nəzərə alınmalıdır.

Azərbaycan müstəqil siyasət yürüdən, öz milli maraqlarına əsaslanan və beynəlxalq aləmdə mövqelərini möhkəmləndirən dövlətdir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasət nəticəsində ölkənin siyasi, iqtisadi və sosial inkişafı istiqamətində mühüm addımlar atılıb. Dövlətin suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün bərpası, beynəlxalq nüfuzunun gücləndirilməsi və gələcək inkişaf üçün dayanıqlı əsasların yaradılması Azərbaycanın müasir tarixində mühüm mərhələ təşkil edir.
Belə bir şəraitdə ölkənin əldə etdiyi nailiyyətlərin qorunması və davam etdirilməsi yalnız dövlət qurumlarının fəaliyyəti ilə məhdudlaşmır. Bu prosesdə cəmiyyətin maariflənməsi, gənclərin milli kimlik şüurunun gücləndirilməsi və sağlam ictimai düşüncənin formalaşdırılması da mühüm rol oynayır. Təhsil müəssisələri məhz bu baxımdan strateji əhəmiyyətə malikdir. Çünki dövlətin gələcəyi üçün zəruri olan bilik, bacarıq və dəyərlər əsasən uşaqlıq və yeniyetməlik dövründə formalaşır.
Prezident İlham Əliyev Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayında çıxışı zamanı ideoloji təhlükəsizliyin əhəmiyyətini xüsusi vurğulayıb. Dövlət başçısı müasir informasiya mühitində ideoloji risklərin sərhəd tanımadığını qeyd edərək cəmiyyətin bu cür təhdidlərdən qorunmasında təhsilin və vətənpərvərliyin roluna diqqət çəkib. Bu fikirlər göstərir ki, müasir dövrdə güclü dövlət quruculuğu üçün yalnız fiziki təhlükəsizliyin təmin olunması kifayət etmir; insanların bilikli, məlumatlı və müxtəlif təsirləri düzgün qiymətləndirə bilən şəxslər kimi yetişməsi də vacibdir.
İnformasiya texnologiyalarının sürətlə inkişaf etdiyi bir zamanda uşaqlar və yeniyetmələr müxtəlif mənbələrdən məlumat alırlar. İnternetdə yayılan yanlış məlumatlar, manipulyativ məzmunlar və həqiqəti təhrif edən yanaşmalar onların düşüncəsinə təsir göstərə bilər. Buna görə də məktəblərdə şagirdlərə məlumatları təhlil etmək, mənbələrin etibarlılığını qiymətləndirmək, faktlarla fikirləri fərqləndirmək və tənqidi düşünmək bacarıqlarının aşılanması mühüm vəzifədir. İdeoloji təhlükəsizliyin gücləndirilməsi ilk növbədə gənclərin düşünmə və düzgün qərarvermə qabiliyyətinin inkişafı ilə bağlıdır.
Məktəbli geyimi ilə bağlı tələblər isə təhsil müəssisəsinin gündəlik fəaliyyətində nizam-intizamın və vahidliyin təmin olunmasına xidmət edən qaydalardan biridir. Ümumi geyim tələbləri şagirdlər arasında geyimə əsaslanan fərqlərin qabardılmasını azaltmağa, məktəbə məxsus ümumi görünüşün qorunmasına və tədris mühitində müəyyən standartların formalaşmasına kömək edə bilər. Bununla yanaşı, geyim qaydalarının təhsilin keyfiyyətinə təsir edən yeganə amil olmadığını da nəzərə almaq lazımdır.
Məktəbin əsas uğuru şagirdlərə verilən biliklərin səviyyəsi, müəllimlərin peşəkarlığı, tədris metodlarının səmərəliliyi və uşaqlar üçün yaradılan şəraitlə ölçülür. Geyimlə bağlı tələblər də bu ümumi sistemin bir hissəsi kimi qiymətləndirilməlidir. Onların tətbiqi zamanı şagirdlərin maddi imkanları, geyimin rahatlığı, mövsümi şərait və valideynlərin üzərinə düşən xərclər diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Məqsəd şagirdlər arasında vahidlik yaratmaqdırsa, bu yanaşma hər bir uşağın təhsil mühitində özünü bərabərhüquqlu hiss etməsinə şərait yaratmalıdır.
Təhsilverənlərin geyimi ilə bağlı tələblər də məktəbin ümumi mədəniyyətinin formalaşmasında müəyyən əhəmiyyət daşıyır. Müəllimin peşəkar görünüşü onun pedaqoji məsuliyyəti və təhsil müəssisəsinin işgüzar mühiti ilə əlaqəlidir. Lakin müəllimin nüfuzunu müəyyən edən əsas amillər onun bilik səviyyəsi, pedaqoji bacarığı, ədalətli münasibəti və şagirdlərin inkişafına verdiyi töhfədir. Xarici görünüş bu keyfiyyətləri tamamlayan element kimi nəzərdən keçirilməlidir.
Məktəbli geyimi mövzusunun ictimai müzakirəsi zamanı da məsuliyyətli yanaşma vacibdir. İstənilən normativ tələb barədə fikir bildirmək, onun tətbiqi ilə bağlı suallar vermək və əsaslandırılmış təkliflər irəli sürmək cəmiyyətin təbii hüququdur. Bununla belə, müzakirələr dəqiq məlumatlara, hüquqi normalara və qarşılıqlı hörmətə əsaslanmalıdır. Məsələnin mahiyyətindən uzaqlaşmaq, yoxlanılmamış iddiaları yaymaq və insanları bir-birinə qarşı qoymaq əvəzinə, mövcud qaydaların məqsədini anlamaq və onların düzgün tətbiqinə töhfə vermək daha faydalıdır.

Təhsil sahəsində vahid yanaşmanın tətbiqi, məktəb qaydalarına hörmətin formalaşdırılması və milli-mənəvi dəyərlərin qorunması bir-biri ilə əlaqəli məsələlərdir. Dövlət ümumi təhsil müəssisələrində geyim tələblərinin əhəmiyyəti də onların təhsil prosesinin təşkilinə və məktəb mühitinin sağlamlaşdırılmasına verdiyi töhfə ilə qiymətləndirilməlidir.
Mən hesab edirəm ki, məktəbli geyimi ilə bağlı müzakirələrdə əsas diqqət qarşıdurmaya deyil, anlaşmaya və düzgün məlumatlandırmaya yönəlməlidir. Dövlətin müəyyən etdiyi qaydalara münasibətdə hüquqi çərçivənin, insan hüquqlarının və təhsilalanların maraqlarının birlikdə nəzərə alınması vacibdir. Güclü dövlətin əsas dayaqlarından biri savadlı, düşüncəli və məsuliyyətli cəmiyyətdir. Belə cəmiyyətin formalaşması isə məktəbdən, müəllimdən, ailədən və hər bir vətəndaşın öz məsuliyyətini dərk etməsindən başlayır.