Şamilli Turabəxanım,
YAP Nərimanov rayon təşkilatının gənc fəalı
Müasir dövrdə dövlətlər arasında münasibətlərin inkişafı, qarşılıqlı etimadın gücləndirilməsi və
müxtəlif sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi hər bir ölkənin beynəlxalq mövqeyi
baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan da xarici siyasətində müxtəlif dövlətlərlə
qarşılıqlı maraqlara əsaslanan əlaqələrin qurulmasına və möhkəmləndirilməsinə xüsusi diqqət
yetirir. Bu baxımdan Böyük Britaniya ilə münasibətlərin inkişafı ölkəmizin xarici siyasətində
mühüm istiqamətlərdən biri hesab olunur.
2026-cı il noyabrın 12-də Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya
Birləşmiş Krallığı arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamənin imzalanması iki
ölkənin münasibətlərində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Sənəd Azərbaycan Respublikasının
Prezidenti İlham Əliyev və Böyük Britaniyanın Baş naziri Endi Börnham tərəfindən imzalanıb.
Bəyannamə tərəflərin mövcud əlaqələri daha da inkişaf etdirmək, əməkdaşlığın əhatə dairəsini
genişləndirmək və gələcək üçün ortaq prioritetlər müəyyənləşdirmək istəyini ortaya qoyur.
Uzun illərə söykənən dostluq və əməkdaşlıq
Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasında münasibətlər yeni yaranmayıb. İki ölkə uzun illər
ərzində siyasi, iqtisadi və digər sahələrdə əlaqələr qurub. 1994-cü il fevralın 23-də imzalanmış
Dostluq və Əməkdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə, eləcə də 1998-ci il iyulun 21-də qəbul
edilmiş Dostluq Münasibətləri və Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə bu münasibətlərin
inkişafında mühüm sənədlərdən olub.
Son illərdə əlaqələrin daha da genişlənməsi tərəflər arasında qarşılıqlı marağın artdığını
göstərir. Yeni Strateji Tərəfdaşlıq Bəyannaməsi isə əvvəlki illərdə formalaşmış münasibətlərin
daha yüksək səviyyəyə çatdırılmasını nəzərdə tutur. Burada əsas məqsəd yalnız mövcud
əməkdaşlığı qorumaq deyil, həm də yeni imkanlar yaratmaq və konkret layihələr vasitəsilə
tərəfdaşlığı gücləndirməkdir.
Siyasi dialoq və beynəlxalq hüquqa hörmət
Bəyannamədə diqqət çəkən əsas məqamlardan biri hər iki ölkənin Birləşmiş Millətlər
Təşkilatının Nizamnaməsinə və beynəlxalq hüququn prinsiplərinə sadiqliyini bir daha
təsdiqləməsidir. Sənəddə dövlətlərin suverenliyinə, müstəqilliyinə və ərazi bütövlüyünə,
beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərin toxunulmazlığına hörmət xüsusi vurğulanır.
Bu yanaşma Azərbaycanın xarici siyasətində daim ön planda saxladığı prinsiplərlə də uyğunluq
təşkil edir. Çünki dövlətlər arasında sağlam münasibətlərin qurulması üçün qarşılıqlı hörmət və
beynəlxalq hüquqa riayət vacib şərtlərdəndir.
Bəyannamədə Azərbaycan ilə Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması
məsələsinə də yer ayrılıb. 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda keçirilmiş Sülh Zirvəsinin
əhəmiyyəti qeyd olunur və regionda davamlı sülhün əldə olunması istiqamətində atılan addımlar
müsbət qiymətləndirilir. Böyük Britaniya iki ölkə arasında ikitərəfli dialoqun davam etdirilməsi
yolu ilə sülhə nail olmaq səylərinə dəstəyini ifadə edir.
Müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi
Birgə Bəyannamənin əsas istiqamətlərindən biri müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində
əməkdaşlığın gücləndirilməsidir. Müasir dünyada təhlükəsizlik məsələlərinin daha da
aktuallaşdığı bir dövrdə dövlətlərin bu sahədə təcrübə mübadiləsi aparması və qarşılıqlı
fəaliyyət imkanlarını artırması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Sənədə əsasən, Azərbaycan və Böyük Britaniya müdafiə sahəsində təlimlərin keçirilməsi,
müvafiq potensialın artırılması və qurumlar arasında əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi
istiqamətində fəaliyyət göstərəcəklər. Bununla yanaşı, müdafiə sənayesi sahəsində birgə
təşəbbüslərin imkanlarının araşdırılması da nəzərdə tutulur.
Təhlükəsizlik əməkdaşlığı yalnız müdafiə məsələləri ilə məhdudlaşmır. Hüquq-mühafizə
orqanları arasında əlaqələrin gücləndirilməsi, sərhəd idarəçiliyi, məhkəmə və hüquqi sahələrdə
təcrübə mübadiləsi də sənəddə öz əksini tapıb. Bu istiqamətlər qanunun aliliyinin və dövlət
institutlarının dayanıqlılığının gücləndirilməsinə xidmət edir.
İqtisadi əlaqələr və yeni investisiya imkanları
Azərbaycan və Böyük Britaniya arasında əməkdaşlığın mühüm istiqamətlərindən biri də
iqtisadiyyat və ticarətdir. İmzalanmış Bəyannamədə iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi,
qarşılıqlı investisiyaların
təşviqi və biznes dairələri arasında münasibətlərin inkişafı əsas prioritetlər sırasında göstərilir.
Sənəddə xüsusilə bərpaolunan enerji, infrastruktur və xidmətlər sahəsində əməkdaşlığa diqqət
yetirilir. Bu sahələrdə həyata keçiriləcək layihələr yeni iş imkanlarının yaranmasına, müasir
texnologiyaların tətbiqinə və iqtisadi inkişafın sürətlənməsinə töhfə verə bilər.
Bununla yanaşı, kiçik və orta sahibkarlığın inkişafı, maliyyə bazarlarında əməkdaşlıq və yaşıl
maliyyələşmə imkanlarının araşdırılması da nəzərdə tutulur. Tərəflər arasında təcrübə
mübadiləsi və biznes əlaqələrinin genişləndirilməsi hər iki ölkənin iqtisadi imkanlarından daha
səmərəli istifadə etməyə şərait yarada bilər.
Orta Dəhliz və Azərbaycanın tranzit imkanları
Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi ölkəmizi Şərqlə Qərb arasında mühüm nəqliyyat və
logistika mərkəzlərindən birinə çevirir. Bu baxımdan Orta Dəhlizin inkişafı Azərbaycan üçün
xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Birgə Bəyannamədə Orta Dəhlizin inkişafına dəstək verilməsi, nəqliyyat, logistika və
infrastruktur layihələri vasitəsilə regional ticarətin genişləndirilməsi məsələləri də yer alıb. Bu
əməkdaşlıq Azərbaycanın beynəlxalq nəqliyyat əlaqələrində rolunun artmasına və region
ölkələri arasında iqtisadi münasibətlərin möhkəmlənməsinə imkan yarada bilər.
Orta Dəhliz yalnız yüklərin daşınması üçün istifadə olunan marşrut deyil. O, eyni zamanda
ölkələr arasında iqtisadi əlaqələrin inkişafına, yeni bazarlara çıxışa və regional əməkdaşlığın
genişlənməsinə xidmət edən mühüm layihədir. Böyük Britaniya ilə bu istiqamətdə əməkdaşlığın
inkişafı Azərbaycanın tranzit potensialının beynəlxalq səviyyədə daha geniş tanıdılmasına da
töhfə verə bilər.
Yaşıl enerji və ekoloji dayanıqlılıq
Son illərdə dünyada enerji təhlükəsizliyi və ətraf mühitin qorunması məsələləri daha çox diqqət
mərkəzindədir. Azərbaycan da enerji siyasətində ənənəvi enerji mənbələri ilə yanaşı,
bərpaolunan enerji sahəsinin inkişafına xüsusi önəm verir.
Bəyannamədə Azərbaycan və Böyük Britaniyanın təmiz enerji keçidi istiqamətində əməkdaşlığı
genişləndirmək niyyəti ifadə olunur. Buraya bərpaolunan enerji layihələri, yaşıl maliyyə və aşağı
karbonlu texnologiyaların inkişafı daxildir.
Bu sahədə əməkdaşlıq Azərbaycanın enerji potensialının daha səmərəli istifadəsinə, ekoloji
tarazlığın qorunmasına və dayanıqlı iqtisadi inkişafın təmin olunmasına kömək edə bilər. Eyni
zamanda, enerji təhlükəsizliyi məsələlərində qarşılıqlı təcrübə mübadiləsi hər iki ölkə üçün
faydalı imkanlar yaradır.
Təhsil, elm və innovasiya gələcəyin əsas istiqamətləri kimi
Birgə Bəyannamənin diqqətçəkən tərəflərindən biri də təhsil və innovasiya sahələrinə geniş yer
ayrılmasıdır. Çünki müasir dünyada ölkələrin inkişafı yalnız iqtisadi göstəricilərlə deyil, həm də
insan kapitalı, elmi potensial və texnoloji imkanlarla ölçülür.
Sənəddə ali təhsil, peşə təhsili, rəqəmsal və texniki bacarıqların inkişafı istiqamətində
əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi nəzərdə tutulur. Universitetlər, elmi-tədqiqat müəssisələri və
sənaye sahələri arasında əlaqələrin qurulması da əsas hədəflərdəndir.
Xüsusilə süni intellekt, rəqəmsal idarəetmə və yeni texnologiyalar sahəsində təcrübə mübadiləsi
gələcək üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu istiqamətdə görüləcək işlər gənclərin müasir bilik və
bacarıqlara yiyələnməsinə, yeni ixtisasların inkişafına və əmək bazarının tələblərinə uyğun
kadrların hazırlanmasına şərait yarada bilər.
Bundan başqa, iki ölkənin vətəndaşları arasında mədəni və peşəkar əlaqələrin
genişləndirilməsi, müxtəlif mübadilə proqramlarının təşviqi də sənəddə öz əksini tapıb. Belə
təşəbbüslər xalqların bir-birini daha yaxından tanımasına və qarşılıqlı anlaşmanın güclənməsinə
kömək edir.
Əməkdaşlığın davamlılığı üçün yeni mexanizm
Bəyannamədə nəzərdə tutulan mühüm məqamlardan biri də hər il Strateji Tərəfdaşlıq
görüşlərinin keçirilməsidir. Bu görüşlər zamanı sənəddə müəyyən edilmiş üç əsas istiqamət
üzrə görülən işlər nəzərdən keçiriləcək, gələcək prioritetlər müəyyənləşdiriləcək və
razılaşdırılmış məsələlərin icrası müzakirə olunacaq.
Bu mexanizm əməkdaşlığın yalnız sənəd üzərində qalmasının qarşısını almaq və nəzərdə
tutulan məqsədlərin praktik nəticələrə çevrilməsinə nail olmaq baxımından əhəmiyyətlidir. Çünki
hər hansı tərəfdaşlığın uğuru onun imzalanması ilə deyil, zaman keçdikcə hansı real nəticələr
verməsi ilə ölçülür.