1979-cu ilin dekabr ayının sonunda ABŞ-nin xüsusi xidmət orqanlarının üç əməkdaşı “qırmızı düymə”yə basır.

Onews.az-ın araşdırmasına görə, onların SSRİ DTK-sının mayoru Viktor Şeymovun Varşavada görüşü baş tutur.

İki saatdan artıq davam edən görüşdə tərəflər şərtlərini açıqlayırlar.
DTK mayoruna əməkdaşlığa görə 1 milyon dollar təklif olunur.
Şeymov məbləğlə razılaşır.

Amma daha bir şərtinin olduğunu da bildirir.
Onunla birgə həyat yoldaşı və 5 yaşlı qızının SSRİ-dən təhlükəsiz çıxarılması təmin edilməli idi.
Bununla da 1 milyonluq sövdələşmədə razılıq əldə olunur...

Viktor Şeymov 1946-cı ildə Moskvada anadan olmuşdu.
Atası sovet ordusunda xidmət etmişdi.
Polkovnik rütbəsi daşımışdı.

Anası isə həkim-stomatoloq işləmişdi.
Viktor orta təhsilini Moskvanın tanınmış məktəblərinin birində, 45 nömrəli orta məktəbdə almışdı.
Gələcəyin casusu texniki fənnlərə böyük maraq göstərir.
Bu sahədə həmyaşıdlarından fərqlənir və təhsilini əla qiymətlərlə başa vurur.
Viktor Şeymov ali təhsilini Bauman adına Moskva Ali Texniki məktəbində alır.

Bu təhsil ocağını da fərqlənmə diplomu ilə bitirir.
Kosmos texnikası konstruktoru ixtisasına yiyələnən Viktor Şeymov ilk əmək fəaliyyətinə Moskvadakı qapalı elmi-tədqiqat institutunda başlayır.
O, burada işə başlayarkən DTK tərəfindən nəzarətə götürülür.
Ümumiyyətlə, bu müəssisədə çalışan əməkdaşların hamısı DTK nəzarətində olurlar.
Bir müddət bu qurumda işlədikdən sonra ictimai fəallığı, bilik və bacarığı nəzərə alınır.

Dövlət təhlükəsizliyi orqanlarına xidmətə qəbul olunması üçün Şeymovun şəxsi işi DTK-nın kadrlar idarəsinə göndərilir.
Xüsusi yoxlamanın müsbət nəticələrindən sonra Viktor Şeymov 1971-ci ildə DTK orqanlarına xidmətə götürülür.
DTK kurslarını bitirdikdən sonra Viktor Şeymov rabitə, kriptoqrafiya və məxfi şifrələnmə xidmətini kurasiya edən 8-ci baş idarənin əməkdaşı kimi xidmətə başlayır.

O, mütəxəssis kimi SSRİ-nin xarici ölkələrdəki səfirliklərinin və DTK rezidentlərinin “qara qutu”suna çevrilir.
Şeymov diplomatların Moskva ilə informasiya mübadiləsində məxfiliyinə və texniki təhlükəsizliyinə cavabdehlik daşıyır.
Xidməti işi ilə əlaqədar tez-tez xarici ölkələrdə ezamiyyətlərdə göndərilir.

Şeymov həmin ölkələrin xüsusi xidmət orqanlarının fəaliyyəti haqqında da kifayət qədər məlumatlı olur.
Ən mürəkkəb şifrələrin açılmasının mahir ustası olan Viktor Şeymov dövlətlərarası “gizli oyunlar”ın haradan qaynaqlandığını da yaxşı bilir.
Ümumiyyətlə, o, məxfi rabitə sahəsi üzrə ən güclü mütəxəssislərdən biri sayılır.
Elə onun ABŞ kəşfiyyatınının diqqətini cəlb etməsi də məhz güclü mütəxəssis olmasından irəli gəlir.
Şeymov Amerika kəşfiyyatı üçün vacib və lazımlı bir fuqur sayılır.

ABŞ xüsusi xidmət orqanları 1979-cu ilin ortalarında Varşavada Şeymovla danışıqlara girirlər.
Razılaşma ilə nəticələnən danışıqlardan sonra Viktor Şeymov şərti olaraq “Sapfir” adını alır.
Danışıqların şərtlərinə uyğun olaraq 1980-ci ilin may ayının 15-də Viktor Şeymov həyat yoldaşı və qızı ilə SSRİ-dən qaçırılır.
Onların sərhəddən necə keçirilməsi dəqiq məlum olmasa da, bu haqda iki versiya irəli sürülür...

Birinci versiyaya görə, ailə Leninqraddan Finlandiyaya ABŞ kəşfiyyatına işləyən digər bir DTK zabitinin vasitəsi ilə keçirilir.
İkinci versiyaya görə isə, Şeymova ABŞ-ın SSRİ-dəki səfirliyində qərb ölkələrinə reysləri icra edən təyyarələrin birinin pilotunun sənədləri düzəldilir.
Həyat yoldaşı və qızı isə məxfi möhürlü yük konteyneri ilə təyyaryə keçirilir.
Maraqlı məqamlardan biri odur ki, Şeymovlar ailəsi “yoxa çıxdıqdan” sonra onların öldürülməsi versiyası səslənir.
Hər halda DTK zabitinin yoxa çıxması adi bir hadisə sayılmır.

Ölüm faktını təsdiqləyən dəlillərin ortaya çıxmaması DTK rəhbərliyini ciddi narahat edir.
Amma baş verən digər bir hadisə Şeymovun həqiqətən də öldürülməsini qismən də olsa təsdiqləyir.
Belə ki, DTK zabitinin ailəsi ilə birlikdə öldürülməsi hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən ciddi şəkildə araşdırılır.
Bu araşdırmalar altı ay nəticəsiz qalır.

1980-ci ilin dekabr ayında DTK katibliyinin rəis müavini Vyaçeslav Afanasyevin ölümü Şeymovun da “qaranlıq taleyi”nə işıq salır.
Afanseyevin Moskvanın “Jdanov” metrostansiyasında xətt milis bölməsinin əməkdaşları tərəfindən qətlə yetirilməsi Şeymov məsələsinə aydınlıq gətirir.

Metroda DTK zabitinin milislər tərəfindən öldürülməsi heç bir siyasi motiv daşımayıb.
Hadisə sırf tamah məqsədi daşıyıb.

Amma buna baxmayaraq, bu hadisədən sonra DTK sədri Yuri Andropovla daxili işlər naziri Nikolay Şelekovun böyük müharibəsi başlanır.
Bu müharibənin sonu nazirin və həyat yoldaşının intiharı ilə nəticələnir.
Metrodakı qətl hadisəsi ilə bağlı 4 milis əməkdaşı həbs edilir və istintaq başlanır.
Eyni zamanda, Şeymovlar ailəsinin istintaqı da davam edir.

1981-ci ildə milis əməkdaşlarına ölüm hökmü cəzası verilir.
Onlar vaxt qazanmaq üçün məhkəmədə daha bir cinayət törətdiklərini, daha bir DTK zabitini qətlə yetirdiklərini “etiraf” edirlər.
Məqsəd ölüm cəzasının icrasının vaxtının uzadılması, yaxınlarının hökmün dəyişdirilməsinin mümkünlüyü söyləmələri olur.
Bununla da, Şeymovun SSRİ-dən qaçması ehtimalını heç kim ağlına gətirmir.
1985-ci ilə qədər Şeymovun yoxa çıxması müəmma olaraq qalır.

Uğurlu qaçışından iki həftə sonra, 1980-ci ilin iyun ayında sabiq DTK mayoru Viktor Şeymov ABŞ-da öz işinə başlayır.
Məhz onun informasiyalarına əsasən, Moskva ətrafında məxfi rabitə qurğularına Amerika kəşfiyyatçıları müdaxilə edə bilirlər.
Moskva ilə SSRİ-nin xarici ölkələrdəki səfirliklərinin və DTK rezidentlərinin informasiya mübadilələri çözülür.

Onlar ABŞ xüsusi xidmət orqanları tərəfindən quraşdırılmış xüsusi qurğulara yazılaraq Vaşinqtona göndərilir.
Şeymov sosialist düşərgəsində olan ölkələrin xüsusi xidmət orqanlarının fəaliyyətinin əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirir.
O, bu məsələdə ABŞ-ın Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsində əsas fiqurlardan biri olur.

Bir sözlə, ABŞ-da Viktor Şeymovun bildiklərindən və imkanlarından maksimum istifadə edilir.
Amma bunların müqabilində Şeymova Varşava sövdələşməsində ona təklif olunan 1 milyon dollar ödənilmir.
Viktor Şeymova mənzil və avtomobil hədiyyə olunur.
Qızının və həyat yoldaşının təhsil haqqı ödənilir.

1 nilyon yox, cəmi 200 min dollar pul verilir.
Bundan razı qalmayan Şeymov məhkəməyə müraciət edir.
Onun iddiası qismən təmin olunur.

Amma sonralar özü dediyi kimi, o, amerikalılardan pulunu son sentə qədər ala bilmir.
Şeymovun ABŞ-da olması haqqında təxmini məlumat isə SSRİ-yə ilk dəfə 1985-ci ildə daxil olur.
Həmin vaxt Viktor Şeymov ABŞ vətəndaşı idi.

1988-ci ildə isə sabiq DTK zabitinin Amerika kəşfiyyatında xidmət etməsi tam təsdiqini tapır.
Viktor Şeymov 2019-cu ildə, 73 yaşında Virciniya ştatında ağciyər xəstələyindən vəfat edir.

Rauf