Türkan Kərimova
Təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini

XXI əsrdə dövlətlərin gücü artıq yalnız iqtisadi inkişafı, hərbi potensialı və ya diplomatik imkanları ilə müəyyən edilmir. Bu gün qlobal rəqabətin əsas meydanlarından biri informasiya məkanıdır. Həqiqətin qorunması, dezinformasiyanın qarşısının alınması, ictimai etimadın möhkəmləndirilməsi və obyektiv informasiya mühitinin formalaşdırılması milli təhlükəsizliyin mühüm tərkib hissəsinə çevrilib. Məhz bu reallıq fonunda Şuşada keçirilən IV Qlobal Media Forumu təkcə media nümayəndələrinin görüşü deyil, informasiya təhlükəsizliyi, beynəlxalq əməkdaşlıq və sülh gündəliyinin müzakirə olunduğu nüfuzlu qlobal platforma kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Forumun “Sülhün təşviqində medianın missiyası: Həqiqətin bərpası və etimadın yenidən qurulması” mövzusu müasir dövrün çağırışlarını dəqiq ifadə edir. İnformasiya müharibələrinin sərhəd tanımadığı, süni intellekt texnologiyalarının saxta məzmun istehsalını asanlaşdırdığı, manipulyativ xəbərlərin cəmiyyətlərə təsir imkanlarının artdığı bir dövrdə medianın əsas vəzifəsi məlumatı sürətli ötürməkdən daha çox onu doğru və məsuliyyətli ötürməkdir. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin forumdakı çıxışı da məhz bu prinsip üzərində qurulmuşdu. Dövlət başçısı vurğuladı ki, həqiqətin müdafiəsi yalnız jurnalistikanın peşə borcu deyil, beynəlxalq etimadın və davamlı sülhün əsas şərtidir.

Bu fikirlər mənim üçün yalnız siyasi mesaj deyil, həm də təhsil sistemi qarşısında duran strateji vəzifələrin aydın ifadəsidir. Çünki informasiya təhlükəsizliyi redaksiyalarda deyil, ilk növbədə məktəbdə formalaşır. Şagird faktı rəydən, həqiqəti manipulyasiyadan, etibarlı mənbəni saxta informasiyadan ayırmağı məktəb illərində öyrənməlidir. Tənqidi düşünmə, informasiya savadlılığı və rəqəmsal etika artıq əlavə bacarıqlar deyil, müasir vətəndaşın əsas kompetensiyalarına çevrilib.

Məktəbin missiyası yalnız proqram materialını öyrətməkdən ibarət deyil. Məktəb milli kimliyin formalaşdığı, vətəndaş məsuliyyətinin inkişaf etdiyi, analitik düşüncənin və informasiya mədəniyyətinin təməl prinsiplərinin aşılandığı ictimai mərkəzdir. Müəllim isə sadəcə bilik ötürən deyil, həqiqəti dəyərləndirməyi öyrədən, məsuliyyətli düşüncə tərzi formalaşdıran və gələcəyin informasiya cəmiyyətini yetişdirən liderdir.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında xüsusi diqqət çəkən məqamlardan biri Şuşanın artıq beynəlxalq dialoq və media diplomatiyası mərkəzinə çevrilməsi idi. Uzun illər işğal altında qalmış bir şəhərin bu gün dünyanın müxtəlif ölkələrindən jurnalistləri, ekspertləri və media rəhbərlərini qəbul etməsi tarixi ədalətin bərpasının ən parlaq nümunələrindən biridir. Şuşa bu gün təkcə Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı deyil, həm də fikir mübadiləsinin, beynəlxalq əməkdaşlığın və qlobal informasiya dialoqunun simvoludur. Bu reallıq Azərbaycanın artan nüfuzunun və müstəqil siyasətinin beynəlxalq səviyyədə qəbul olunduğunu göstərir.

Forum çərçivəsində səsləndirilən fikirlər Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aparılan genişmiqyaslı bərpa-quruculuq işlərinin mahiyyətini də yeni prizmadan təqdim etdi. Burada inşa olunan yollar, hava limanları, yaşayış məntəqələri, xəstəxanalar və müasir məktəblər sadəcə infrastruktur layihələri deyil. Bunlar dövlətin gələcəyə yönəlmiş inkişaf strategiyasının, Böyük Qayıdış siyasətinin və insan kapitalına verilən yüksək dəyərin ifadəsidir. Xüsusilə yeni təhsil müəssisələrinin yaradılması həmin torpaqlarda sağlam, savadlı və milli dəyərlərə bağlı nəslin formalaşmasına xidmət edir. Mən inanıram ki, Böyük Qayıdışın uğuru yalnız insanların doğma yurdlarına qayıtması ilə deyil, həmin ərazilərdə yüksək keyfiyyətli təhsil mühitinin qurulması ilə də təmin olunacaq.

Forumda süni intellekt və rəqəmsal texnologiyaların media mühitinə təsiri də xüsusi müzakirə olundu. Texnologiya informasiyanın yayılma sürətini artırsa da, onun həqiqiliyini təmin etmir. Əksinə, süni intellekt vasitəsilə yaradılan saxta görüntülər, manipulyasiya edilmiş videolar və dezinformasiyalar informasiya təhlükəsizliyi üçün yeni risklər yaradır. Bu reallıq təhsil sistemi üçün də ciddi çağırışdır. Məktəblərdə süni intellektdən istifadənin genişləndiyi bir dövrdə əsas məqsəd texnologiyanı kor-koranə tətbiq etmək deyil, onu etik normalar, akademik dürüstlük və tənqidi düşünmə prinsipləri ilə uzlaşdırmaq olmalıdır.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında regional sülh məsələsinə xüsusi yer ayırması da diqqətəlayiq idi. Azərbaycanın Cənubi Qafqazda qarşılıqlı hörmətə, əməkdaşlığa və davamlı sülhə əsaslanan münasibətlərin tərəfdarı olduğu bir daha vurğulandı. Lakin sülh yalnız siyasi razılaşmalarla deyil, həqiqətin qəbul edilməsi, etimadın bərpası və obyektiv informasiya mühitinin formalaşdırılması ilə mümkündür. Yalan üzərində qurulan münasibətlər uzunömürlü ola bilməz. Bu baxımdan medianın məsuliyyəti ilə təhsilin missiyası eyni aspektdən çıxış edərək, həqiqəti qoruyan və sağlam düşünən cəmiyyət formalaşdırmaq məqsədinə xidmət edir. 

IV Şuşa Qlobal Media Forumunun iştirakçı tərkibi də Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyinin möhkəmləndiyini nümayiş etdirdi. Dünyanın müxtəlif ölkələrindən media rəhbərlərinin, ekspertlərin və beynəlxalq təşkilat nümayəndələrinin Şuşada bir araya gəlməsi göstərdi ki, Azərbaycan artıq regional təşəbbüslərlə kifayətlənmir, qlobal informasiya gündəliyinin formalaşmasına da töhfə verən ölkəyə çevrilir.

Hesab edirəm ki, bu forumun ən mühüm nəticəsi yalnız səsləndirilən fikirlər deyil, cəmiyyətə verilən strateji mesajdır: həqiqətin müdafiəsi hər bir vətəndaşın məsuliyyətidir. Bu məsuliyyət isə ilk növbədə təhsil sistemində formalaşmalıdır. Məktəblər elə bir nəsil yetişdirməlidir ki, o, informasiyanı tənqidi təhlil etməyi bacarsın, milli maraqları dərindən dərk etsin, rəqəmsal manipulyasiyalara qarşı dayanıqlı olsun və obyektiv mövqeyi ilə cəmiyyətə fayda versin.

Bu gün məktəbdə həyata keçirdiyimiz hər bir təlim və tərbiyə işi, şagirdlərdə formalaşdırdığımız hər bir dəyər sabah ölkəmizin informasiya təhlükəsizliyinə, milli həmrəyliyinə və dövlətçiliyinə verilən mühüm töhfəyə çevriləcək. Çünki güclü dövlət təkcə müasir infrastrukturu, inkişaf etmiş iqtisadiyyatı və güclü ordusu ilə deyil, həqiqəti dərk edən, analitik düşünən, milli maraqları qoruyan və informasiya məsuliyyətini anlayan vətəndaşları ilə güclü olur.

Şuşadan dünyaya verilən əsas mesaj da məhz budur: həqiqət sülhün başlanğıcı, etimadın təməli və güclü dövlətin ən möhkəm dayağıdır. Həqiqətin qorunması isə yalnız medianın deyil, müəllimin, məktəbin və bütövlükdə cəmiyyətin ortaq missiyasıdır. Gələcəyin güclü Azərbaycanı da məhz bu dəyərlər üzərində qurulacaq.