Aydan Əliyeva,
YAP Nərimanov Rayon Təşkilatının Fəal gənci

İyulun 13–14-də Şuşada baş tutan IV Şuşa Qlobal Media Forumu mənə bir daha sübut etdi ki, bu şəhər artıq sadəcə tarixi və mədəni irsimizin simvolu deyil — o, eyni zamanda dünya ictimaiyyətinin diqqətini cəlb edən, beynəlxalq müzakirələrin aparıldığı canlı bir platformaya çevrilib. “Media missiyası: həqiqətin bərpası və etimadın yenidən qurulması” mövzusu altında keçirilən forum 53 ölkədən 160-a yaxın media nümayəndəsini, təxminən 30 beynəlxalq xəbər agentliyini, 60-dan çox aparıcı media qurumunu və 10-a yaxın beynəlxalq təşkilatı Qarabağın qəlbində bir araya gətirdi. Bu rəqəmlərin arxasında sadəcə statistika deyil, dörd il ərzində formalaşmış ciddi bir ənənə dayanır, və mən bu ənənənin şahidi olmağı özüm üçün böyük şərəf sayıram.
Bir təşəbbüsün dörd illik yolu
Xatırlatmaq istərdim ki, bu təşəbbüs birdən-birə yaranmayıb. 2022-ci ildə “Media qlobal trendləri, yeni çağırışlar” adı altında ilk beynəlxalq media forumu kimi start götürən bu təşəbbüs, 2023-cü ildən etibarən məhz Şuşa Qlobal Media Forumu formatında davam etdirilmişdir. Hər il seçilən mövzu təsadüfi olmayıb, əksinə, dövrün nəbzini dəqiq tutmağa çalışan bir məntiqin məhsuludur. 2023-cü ildə I Şuşa Qlobal Media Forumu “Dördüncü sənaye inqilabı dövründə yeni media” mövzusuna həsr olunmuşdu — o zaman diqqət texnoloji transformasiyanın media sənayesinə təsirinə yönəlmişdi. 2024-cü ildə II Forum “Yalan narrativlərin ifşası: dezinformasiyaya qarşı mübarizə” mövzusunu araşdırdı — bu, dünyada dezinformasiya kampaniyalarının getdikcə daha mütəşəkkil formaya düşdüyü bir dövrə təsadüf edirdi. 2025-ci ildə III Forum “Rəqəmsal keçidlər: süni intellekt çağında informasiya və media davamlılığının gücləndirilməsi” adı altında keçirildi. Bu il isə, yəni IV Forumda, diqqət daha həssas və daha dərin bir məsələyə yönəlib: rəqəmsal mühitdə həqiqətin və ictimai etimadın sarsılması, və medianın bu böhranı dərinləşdirən yox, əksinə, aradan qaldıran bir qüvvəyə çevrilməsi zərurəti. Dörd il ərzində keçirilən bu forumlar ümumilikdə 81 ölkədən 600-ə yaxın media nümayəndəsini, jurnalisti və ekspertini bir araya gətirib — bu da Şuşa Forumunun artıq təsadüfi bir tədbir yox, davamlı və institusionallaşmış bir platforma olduğunu göstərir.
Prezidentin açıq dialoqu
Mənim üçün forumun ən mənalı məqamlarından biri Prezident İlham Əliyevin açılış mərasimində iştirakı və qonaqların suallarına birbaşa, açıq şəkildə cavab verməsi oldu. Bu artıq təsadüfi bir jest deyil, formalaşmış bir ənənədir, və bu ənənənin özü də bir mesaj daşıyır: Azərbaycan dünya mediasına yalnız rəsmi bəyanatlar deyil, səmimi və açıq dialoq təklif edir. Dövlət başçısı çıxışında vurğuladı ki, hər il forumun mövzusu dövrün aktual çağırışlarını əks etdirir, amma bundan daha vacib olanı odur ki, illər ərzində Şuşaya təkrar qayıdan qonaqlar şəhərin necə dirçəldiyini öz gözləri ilə izləyirlər — əvvəllər xarabalıqdan başqa bir şey görmədikləri yerlərdə bu gün yeni evlər, yeni məhəllələr, yeni həyat var. Mənə elə gəlir ki, bu sözlər sadəcə diplomatik nəzakət ifadəsi deyil, əksinə, forumun məğzini açan açardır: Qarabağın fiziki bərpası ilə həqiqətin informasiya məkanında bərpası arasında bilərəkdən qurulan paralel. Şuşanın belə bir forumun daimi məkanı seçilməsi də elə bunun nəticəsidir — çünki bu şəhər özü, daş-daşına, küçə-küçəsinə, bərpa olunan hər binası ilə “həqiqətin bərpası” ifadəsinin canlı təcəssümüdür.
Beş istiqamət, bir məqsəd
Forumun gündəliyi bir neçə əsas istiqaməti əhatə edirdi. Birincisi, medianın sülhün qurulmasındakı rolu idi — bu, təbii ki, forumun məhz Şuşada keçirilməsi ilə birbaşa bağlı olan, ən aktual mövzudur. Otuz ilə yaxın işğal altında qalmış, indi isə Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı kimi yenidən qurulan bir şəhərdə jurnalistikanın barışığa necə xidmət edə biləcəyi, yoxsa əksinə, ona mane ola biləcəyi sualı təbii olaraq provokativ bir müzakirə mövzusuna çevrilir. İkincisi, sərhədlərarası media dialoqu məsələsi müzakirə edildi — regionumuzda onilliklər boyu bir-biri ilə peşəkar əlaqədə olmayan media sistemlərinin nümayəndələrini eyni masa arxasına gətirmək özlüyündə çətin, amma zəruri bir addımdır. Üçüncüsü, ictimai etimadın yenidən qurulması mövzusu geniş müzakirə olundu — bu gün dünyada media qurumlarına inam səviyyəsinin aşağı düşməsi ciddi bir problem olaraq qalır, və bunun səbəbləri təkcə dezinformasiya deyil, həm də jurnalistikanın özünün bəzən siyasi maraqlara alət edilməsidir. Dördüncüsü, dezinformasiyaya qarşı beynəlxalq əməkdaşlığın gücləndirilməsi məsələsi idi — burada danışılan təkcə nəzəriyyə deyildi, həm də konkret mexanizmlər: birgə faktyoxlama təşəbbüsləri, məlumat mübadiləsi protokolları, sürətli reaksiya sistemləri. Beşincisi isə süni intellekt çağında media etikasının yeni prinsipləri müzakirə olundu — bu, bəlkə də ən aktual və eyni zamanda ən az öyrənilmiş sahədir, çünki süni intellekt texnologiyalarının inkişaf sürəti onların tənzimlənməsi ehtiyacından çox-çox irəlidədir.
Etiraf edim ki, bu beş istiqamət mənə ayrı-ayrı mövzular kimi yox, bir-birini üzvi şəkildə tamamlayan hissələr kimi görünür. Bu gün informasiya müharibələri artıq gündəlik reallığa çevrilib, süni intellekt vasitəsilə yaradılan saxta məzmun sürətlə yayılır, dərin saxtakarlıq (deepfake) texnologiyaları hətta təcrübəli jurnalistləri belə çaşdıra bilir, və məhz belə bir şəraitdə medianın klassik “gözətçi” funksiyası yenidən müəyyənləşdirilməyə ehtiyac duyur. Bizim regionumuz — onilliklər boyu işğal, təcavüz və təhrif olunmuş informasiya ilə mübarizə aparan Azərbaycan — bu müzakirələrdə xüsusi çəkiyə malikdir, çünki biz təkcə nəzəri müzakirə etmirik, əməli təcrübəmizi bölüşürük. Ermənistanın işğalı dövründə Azərbaycan həqiqətlərinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasında qarşılaşdığımız çətinliklər, indi isə Qarabağın bərpası prosesinin obyektiv işıqlandırılması uğrunda apardığımız mübarizə — bütün bunlar bizə dezinformasiya ilə mübarizədə unikal bir təcrübə qazandırıb, və bu təcrübəni beynəlxalq tərəfdaşlarımızla bölüşmək, məncə, Azərbaycanın media diplomatiyasının ən mühüm nailiyyətlərindən biridir.
Kəmiyyətdən keyfiyyətə
Diqqətəlayiq bir məqam da budur ki, bu il forumun iştirakçı sayı əvvəlki illərlə müqayisədə bir qədər azdır — dörd il ərzində ümumilikdə 81 ölkədən 600-ə yaxın nümayəndə iştirak etmişdisə, bu dəfə rəqəm nisbətən yığcamdır: 53 ölkədən 160 nümayəndə. Mən bunu forumun əhəmiyyətinin azalması kimi yox, əksinə, təşkilatçıların diqqəti geniş auditoriyadan konkret nəticələrə yönəltdiyinin göstəricisi kimi qiymətləndirirəm. Kəmiyyət əvəzinə keyfiyyətə üstünlük vermək, geniş və bəzən səthi müzakirələr əvəzinə dərin və məzmunlu dialoqa yer açmaq — bu, yetkin bir təşkilatçılıq yanaşmasıdır. Əsas sual da elə budur: bu iki günlük müzakirələr yalnız yüksək səviyyəli bəyanatlarla məhdudlaşacaq, yoxsa real addımlara — birgə faktyoxlama mexanizmlərinə, ortaq redaksiya standartlarına, media qurumları arasında davamlı əlaqə kanallarına, bəlkə də konkret memorandumlara və əməkdaşlıq sazişlərinə — çevriləcək? Mənə görə, forumun uğurunu məhz bununla ölçmək lazımdır, sadəcə iştirakçı sayı ilə yox.
Regional simvolika
Regional kontekst də diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Cənubi Qafqazda onilliklər boyu bir-biri ilə peşəkar əlaqədə olmayan media sistemlərinin nümayəndələrini eyni məkanda — üstəlik, uzun müddət işğal altında qalmış, indi isə mədəniyyət paytaxtı kimi yenidən qurulan bir şəhərdə — bir araya gətirmək özlüyündə ağır simvolik yük daşıyır. Bu mənada media burada sadəcə informasiya ötürücüsü rolunda çıxış etmir, həm də etimadın — ya da etimadsızlığın — formalaşdığı bir məkana çevrilir. Şuşanın küçələrində gəzən xarici jurnalistlərin bərpa olunan tarixi binaları, yeni salınan yaşayış massivlərini, Vağzalı, Cıdır düzünü öz gözləri ilə görməsi, məncə, heç bir rəsmi bəyanatın çata bilməyəcəyi qədər təsirli bir vasitədir. Bu, sadəcə “göstəriş turu” deyil — bu, həqiqətin ən inandırıcı formada, bilavasitə müşahidə yolu ilə çatdırılmasıdır.
Nəticə: gənc nəslin məsuliyyəti
Sonda deyə bilərəm ki, Şuşa Qlobal Media Forumu ilbəil sadə bir konfrans formatından real bir iş platformasına doğru inkişaf edir. Bunun necə nəticələnəcəyini isə sözlərdə yox, önümüzdəki aylarda görəcəyimiz konkret addımlarda izləyəcəyik — imzalanan sazişlərdə, yaradılan əməkdaşlıq şəbəkələrində, dünya mediasında Azərbaycan həqiqətlərinin daha obyektiv əks olunmasında. Bir gənc olaraq mənim üçün əsas odur ki, Azərbaycan bu prosesin passiv müşahidəçisi deyil, təşəbbüskarı və istiqamətverici qüvvəsidir. Biz təkcə öz həqiqətimizi müdafiə etmirik, biz eyni zamanda dünya mediasına həqiqətin bərpası və etimadın yenidən qurulması yolunda konkret model təklif edirik. Şuşa kimi əzəmətli və tarixi bir şəhərin bu missiyanın mərkəzinə çevrilməsi bizim üçün həm böyük qürur, həm də ağır məsuliyyət mənbəyidir — və mən inanıram ki, gənc nəsil olaraq bizim vəzifəmiz bu missiyanı davam etdirmək, onu daha da dərinləşdirmək və gələcək nəsillərə ötürməkdir.