Nəzrin Əlizadə
YAP Nərimanov rayon təşkilatının məsləhətçisi

Azərbaycan zəngin təbii ehtiyatlara və geniş mineral resurs potensialına malik ölkələrdən biridir. Müasir dövrdə əsas məqsəd mövcud resursların yalnız hasil edilməsi deyil, onların daha səmərəli şəkildə emal olunması, yüksək əlavə dəyər yaradan məhsulların istehsalına yönəldilməsi və ölkə iqtisadiyyatına daha böyük töhfə verməsinin təmin edilməsidir. Bu baxımdan dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair 2027–2030-cu illər üçün Dövlət Proqramı xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə keçirilmiş müşavirədə proqramın əsas istiqamətləri təqdim olunub və sektorun inkişafı ilə bağlı qarşıdakı dövr üçün mühüm hədəflər müəyyənləşdirilib. Dövlət Proqramı yalnız 2030-cu ilədək görüləcək işləri deyil, eyni zamanda sonrakı mərhələlər üçün yeni inkişaf imkanlarının formalaşdırılmasını da nəzərdə tutur.

Proqramın mühüm istiqamətlərindən biri ölkənin mineral resurs bazasının genişləndirilməsi və yeni yataqların iqtisadi dövriyyəyə cəlb edilməsidir. Bu məqsədlə müxtəlif ərazilərdə axtarış, qiymətləndirmə və kəşfiyyat işlərinin aparılması nəzərdə tutulur. Hazırda dövlət büdcəsi hesabına 15 min kvadratkilometr ərazidə tədqiqatlar davam etdirilir və bu işlərin 2027-ci ildə tamamlanması planlaşdırılır. Nəticədə işğaldan azad edilmiş ərazilər də daxil olmaqla, Azərbaycanın mineral resurs potensialının xəritəsinin hazırlanması nəzərdə tutulur.

Bununla yanaşı, 10 perspektivli qızıl-mis sahəsində axtarış-qiymətləndirmə işləri aparılır. İlkin kəşfiyyat mərhələsində isə beş yataq üzrə iqtisadi baxımdan səmərəli ehtiyatların müəyyənləşdirilməsi istiqamətində işlər davam etdirilir. Naxçıvanda “Göydağ” və “Başkənd” mis-qızıl yataqları, Balakəndə “Mazımçay” mis yatağı üzrə ilkin resursların müəyyənləşdirilməsi də bu istiqamətdə görülən işlərin miqyasını göstərir.
Dövlət Proqramında bir sıra strateji yataqların istismara hazırlanmasına da xüsusi diqqət yetirilir. “Filizçay”, “Daşkəsən”, “Ortakənd” və “Söyüdlü” yataqları üzrə nəzərdə tutulan layihələr müxtəlif metal növlərinin hasilatı və emalının genişləndirilməsinə xidmət edəcək.
“Filizçay” yatağında mis, sink və qurğuşunun tamhəcmli emalı, “Söyüdlü” yatağında qızılın flotasiya üsulu ilə emalı, “Daşkəsən” layihəsində isə poladtökmə sahəsi üçün illik 2 milyon ton isti briketləşdirilmiş dəmir istehsalı gücünün yaradılması planlaşdırılır. Bu layihələr xammalın daha yüksək əlavə dəyər yaradan məhsullara çevrilməsinə imkan verən istehsal zəncirinin genişləndirilməsinə hesablanıb.

Xüsusi diqqət çəkən məsələlərdən biri də Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda geoloji kəşfiyyat işlərinin genişləndirilməsidir. Bu ərazilərin mineral resurs potensialının öyrənilməsi regionların iqtisadi imkanlarının artırılması baxımından əhəmiyyətli istiqamətlərdən biridir. Eyni zamanda, təbii sərvətlərin iqtisadi dövriyyəyə cəlb olunması regionlarda yeni sənaye və xidmət sahələrinin inkişafına şərait yarada bilər.
Metallurgiya sənayesinin inkişafı Azərbaycanın ixrac imkanlarının genişləndirilməsi baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Dövlət Proqramının əsas hədəflərinə əsasən, 2030-cu ilədək sektorun illik ixrac potensialının 3,4 milyard manata çatdırılması nəzərdə tutulur. Bu isə mineral resursların daha yüksək əlavə dəyərli məhsullara çevrilməsi ilə birbaşa əlaqələndirilir.

Azərbaycanın mineral resurs potensialından səmərəli istifadə olunması, yeni yataqların öyrənilməsi və müasir emal müəssisələrinin yaradılması ölkənin sənaye siyasətində yeni mərhələnin formalaşmasına xidmət edir. 2027–2030-cu illər üçün Dövlət Proqramı bu prosesləri vahid strategiya ətrafında birləşdirərək hasilatdan emala, emaldan isə yüksək əlavə dəyərli məhsulların istehsalına qədər geniş dəyər zəncirinin yaradılmasını qarşıya məqsəd qoyur.

Bu yanaşma Azərbaycanın təbii ehtiyatlarının iqtisadi potensiala çevrilməsi ilə yanaşı, ölkənin sənaye və ixrac imkanlarının genişləndirilməsi üçün də yeni perspektivlər açır. Proqramın həyata keçirilməsi ilə dağ-mədən və metallurgiya sahəsinin daha müasir, rəqabətqabiliyyətli və yüksək əlavə dəyər yaradan sənaye sektorlarından birinə çevrilməsi istiqamətində mühüm addımlar atılması nəzərdə tutulur.