Dövlətlər arasında münasibətlərin möhkəmləndirilməsi yalnız iqtisadi maraqlarla deyil, həm də siyasi etimad, təhlükəsizlik, qarşılıqlı hörmət və ortaq gələcək məqsədləri ilə müəyyən olunur. Müasir beynəlxalq şəraitdə regional əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi, sülhün və sabitliyin qorunması, eləcə də dövlətlər arasında dialoqun davamlılığının təmin edilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu baxımdan Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında əlaqələrin genişləndirilməsi regionda qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmləndirilməsi üçün mühüm imkanlar yaradır.
2026-cı il oktyabrın 8-də Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının VIII Məşvərət görüşü regional əməkdaşlığın gələcək inkişaf istiqamətlərinin müzakirə olunduğu mühüm tədbirlərdən biri olmuşdur. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev çıxışında dövlətlər arasında mövcud əlaqələrin inkişafına, siyasi və iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsinə, sülh və təhlükəsizliyin regional tərəqqi üçün əhəmiyyətinə toxunmuşdur.

Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında münasibətlərin inkişafı tarixi və mədəni yaxınlıqla yanaşı, qarşılıqlı maraqlara və ortaq inkişaf məqsədlərinə əsaslanır. Bu ölkələr arasında siyasi dialoqun genişləndirilməsi, qarşılıqlı səfərlərin intensivləşdirilməsi və müxtəlif sahələrdə birgə təşəbbüslərin həyata keçirilməsi regional əməkdaşlığın daha geniş məzmun qazanmasına şərait yaradır.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət görüşü formatında tamhüquqlu iştirakçıya çevrilməsi regional münasibətlərin inkişafında əhəmiyyətli hadisədir. Bu qərar Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əməkdaşlığının daha geniş çərçivədə inkişaf etdirilməsi üçün yeni imkanlar yaradıb. Prezident İlham Əliyevin çıxışında bu qərara göstərilən dəstəyə görə təşəkkürün bildirilməsi dövlətlər arasında qarşılıqlı etimadın və əməkdaşlıq iradəsinin əhəmiyyətini ön plana çıxarır.
Azərbaycan ilə Türkmənistan arasında dostluq və qardaşlıq münasibətləri regional əlaqələrin mühüm istiqamətlərindən biridir. Son illərdə iki ölkə arasında yüksək səviyyəli qarşılıqlı səfərlərin həyata keçirilməsi siyasi dialoqun davamlı xarakter aldığını göstərir. İkitərəfli münasibətlərin iqtisadiyyat, nəqliyyat, tranzit, logistika, mədəniyyət və humanitar sahələri əhatə etməsi əməkdaşlığın çoxşaxəli inkişafına şərait yaradır.
Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinin bərpası və yenidən qurulması prosesində Mərkəzi Asiya dövlətlərinin göstərdiyi dəstək də Prezident İlham Əliyevin çıxışında xüsusi qeyd edilmişdir. Türkmənistanın təşəbbüsü ilə Füzulidə məscidin inşası, Özbəkistanın Füzulidə Mirzə Uluqbəy adına məktəb, Qazaxıstanın isə Kurmanqazı adına Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzi inşa etməsi, Qırğızıstanın Ağdamda Manas adına məktəb tikməsi ölkələr arasında əməkdaşlığın konkret nümunələridir.
Bu layihələr yalnız infrastrukturun bərpasına deyil, həm də xalqlar arasında mədəni və mənəvi əlaqələrin möhkəmlənməsinə töhfə verir. Təhsil və mədəniyyət obyektlərinin yaradılması gələcək nəsillər arasında qarşılıqlı anlaşmanın inkişafı üçün də əhəmiyyətlidir. Belə təşəbbüslər regional tərəfdaşlığın təkcə iqtisadi göstəricilərlə ölçülmədiyini, onun humanitar və sosial istiqamətlərinin də vacib olduğunu göstərir.
Məşvərət görüşündə iqtisadi əlaqələrin inkişafı da geniş yer tutmuşdur. Ticarət dövriyyəsinin artması, qarşılıqlı investisiyaların genişlənməsi və birgə layihələrin həyata keçirilməsi region dövlətlərinin iqtisadi maraqlarının bir-biri ilə əlaqəli olduğunu göstərir. Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələrinin mövcud potensialı nəqliyyat, enerji, sənaye və rəqəmsal texnologiyalar sahəsində daha geniş əməkdaşlıq üçün imkanlar yaradır.

Xüsusilə Xəzər dənizi üzərindən nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı regional tərəfdaşlığın əhəmiyyətli istiqamətidir. Limanların, dəmir yollarının və avtomobil yollarının inkişaf etdirilməsi dövlətlər arasında yükdaşımaların genişlənməsinə, beynəlxalq bazarlara çıxış imkanlarının artmasına və iqtisadi əlaqələrin möhkəmlənməsinə xidmət edir. Orta Dəhlizin inkişafı isə region ölkələrinin beynəlxalq nəqliyyat şəbəkəsində iştirakını genişləndirən amillərdən biridir.
Enerji əməkdaşlığı da regional əlaqələrin möhkəmləndirilməsində mühüm rol oynayır. Azərbaycan ərazisindən Mərkəzi Asiya enerji resurslarının nəqli, eləcə də yaşıl enerji dəhlizinin yaradılması istiqamətində görülən işlər dövlətlərin ortaq iqtisadi imkanlarından istifadə etməyə maraqlı olduqlarını göstərir. Bu əməkdaşlığın davam etdirilməsi enerji sahəsində əlaqələrin genişləndirilməsi və gələcək layihələrin reallaşdırılması üçün əlavə perspektivlər yarada bilər.
Bununla belə, regional əməkdaşlığın uzunmüddətli uğuru üçün sülh və təhlükəsizlik məsələləri xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Siyasi sabitlik olmadan genişmiqyaslı iqtisadi layihələrin davamlılığını təmin etmək çətinləşir. Buna görə də dövlətlər arasında dialoqun qorunması, qarşılıqlı maraqların nəzərə alınması və mövcud məsələlərin əməkdaşlıq çərçivəsində müzakirə edilməsi mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında sülh, təhlükəsizlik və siyasi-iqtisadi sabitliyin bütün nailiyyətlərin əsasını təşkil etdiyi fikri də bu baxımdan diqqətəlayiqdir. Regional əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsi dövlətlərə ortaq çağırışlara birgə yanaşmaq, iqtisadi imkanları genişləndirmək və gələcək inkişaf üçün daha əlverişli şərait yaratmaq imkanı verir.
Mənim fikrimcə, Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında həmrəyliyin gücləndirilməsi, qarşılıqlı etimadın qorunması və əməkdaşlığın müxtəlif sahələr üzrə inkişaf etdirilməsi regionun gələcəyi üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. VIII Məşvərət görüşü göstərir ki, dövlətlər arasında siyasi dialoq və ortaq iqtisadi maraqlar regional əlaqələrin inkişafı üçün vacib zəmin yaradır.
Hesab edirəm ki, gələcəkdə dövlətlər arasında humanitar əlaqələrin genişləndirilməsi, təhsil və mədəniyyət sahəsində birgə təşəbbüslərin artırılması, iqtisadi layihələrin davam etdirilməsi və təhlükəsizlik məsələlərində dialoqun qorunması əsas prioritetlərdən biri olmalıdır. Çünki davamlı əməkdaşlıq yalnız bu günün iqtisadi ehtiyaclarına deyil, gələcək nəsillərin daha sabit və təhlükəsiz mühitdə yaşamasına da xidmət edir.

Mən düşünürəm ki, Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərinin inkişafı qarşılıqlı faydaya, etimada və ortaq məqsədlərə əsaslanan tərəfdaşlığın genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Bu əlaqələrin daha da möhkəmləndirilməsi ölkəmizin regional əməkdaşlıq imkanlarını artırmaqla yanaşı, regionda sülhün, sabitliyin və dayanıqlı inkişafın dəstəklənməsinə də töhfə verə bilər.

Nigar Abbaszadə,
YAP Nərimanov rayon təşkilatının mühasibi