Şamilli Turabəxanım,
YAP Nərimanov rayon təşkilatının gənc fəalı

​Azərbaycanın hər bir qarış torpağı bizim üçün əzizdir, amma elə yerlər var ki, onların adı ürəyimizdə tamamilə başqa bir yer tutur, illərlə içimizdə daşıdığımız o həsrətin, qaysaq bağlamayan yaraların simvoluna çevrilir. Laçın da məhz belə bir yerdir – sadəcə xəritədəki bir rayon deyil, uzun illər çəkən ayrılığın, çətin mübarizənin və ən əsası, qələbənin adıdır. İndi Laçından danışanda adamın içində fərqli bir qürur dalğası yaranır. Çünki illərlə yalnız dağıntılarla, həsrətlə xatırladığımız o torpaqlar bu gün tamamilə başqa bir simada, yenidən qurulan yolları, müasir evləri, işıltılı məktəbləri və ən əsası, ocaqları yenidən tüstülənən insanları ilə göz oxşayır. Düzünü desək, Laçının bu gün keçdiyi yol sadəcə bir bərpa prosesi deyil, əslində sıfırdan yazılan möhtəşəm bir dirçəliş dastanıdır.
​Tarixin səhifələrindən qürurlu gələcəyə
​Rayonun keçmişinə qısaca nəzər salsaq, onun inzibati vahid kimi formalaşmasının ötən əsrin əvvəllərinə təsadüf etdiyini görərik. Hələ 1923-cü ildə Abdallar kəndi Laçın adlandırılaraq şəhər statusu alıb, 1930-cu il avqustun 8-də isə rəsmi olaraq Laçın rayonu yaradılıb. Ümumi sahəsi 1835 kvadratkilometr olan bu ecazkar diyar özünün əlverişli coğrafi mövqeyi, başgicəlləndirən dağları, sıx meşələri və səfalı yaylaqları ilə həmişə seçilib. Amma tariximizin ən ağrılı, unudulmaz səhifələrindən biri məhz 1992-ci ilin 18 mayı oldu. Həmin gün Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilən rayonumuz ağır itkilər verdi, əhalimiz doğma ev-eşiyindən didərgin düşdü.
​O illərdə Laçının itirilməsi yalnız coğrafi baxımdan deyil, həm də strateji nöqteyi-nəzərdən ölkəmiz üçün çox böyük zərbə idi. Çünki rayon Qarabağla Ermənistan arasındakı mühüm bir körpü rolunu oynayırdı. Amma hər zaman içimizdə bir ümid yaşatdıq – o torpaqlara qayıdacağımız günü gözlədik. Və həmin o müqəddəs an 2020-ci ildə Vətən müharibəsində yazdığımız şanlı tarixə gəlib çıxdı. 2020-ci il dekabrın 1-də Laçın azad olundu, 2022-ci il avqustun 26-da isə Laçın şəhəri, eləcə də Zabux və Sus kəndləri tam nəzarətimizə keçdi. Məhz buna görədir ki, hər il avqustun 26-nı Laçın şəhəri günü kimi böyük coşqu ilə qeyd edirik.
​Tamamilə yeni konsept: Yaşıl enerji və dayanıqlı inkişaf
​Laçına indi baxanda adam heyran qalır. Burada görülən işlər təkcə dağılmış evləri təmir etməkdən ibarət deyil; burada tamamilə müasir, gələcəyin tələblərinə cavab verən yeni bir şəhər modeli yaradılır. Ən maraqlı məqamlardan biri isə rayonun enerji siyasətidir. Çünki Laçının çayları və sərt dağlıq relyefi su elektrik stansiyalarının (SES) tikintisi üçün əsl xəzinədir.
​Bu gün rayonda fəaliyyət göstərən "Güləbird", "Mişni", "Alxaslı", "Zabux", "Qarıqışlaq", "Aşağı Malıbəyli", "Mirik", "Ağbulaq-1", "Ağbulaq-2" və "Seylanlı" kimi Su Elektrik Stansiyaları sayəsində Laçın öz elektrik enerjisinə olan tələbatını demək olar ki, tamamilə "yaşıl enerji" hesabına qarşılayır. Ən əsası odur ki, istehsal olunan artıq enerji ümumi ölkə sisteminə də ötürülür. Proqnozlara görə, gələcəkdə – hətta 2040-cı ilə qədər artacaq tələbat belə məhz bu təmiz enerji mənbələri ilə təmin olunacaq ki, bu da Azərbaycanın "yaşıl enerji xəritəsi"ndə Laçının rolunu olduqca artırır.
​Yollar, hava limanı və dünyaya açılan qapılar
​Dağlıq ərazilərdə yaşayış qurmaq hər zaman çətin olub, xüsusən də nəqliyyat baxımından. Amma bu gün Laçına çəkilən yollar, inşa olunan tunellər və körpülər bu çətinliklərin heç birini qoymayıb. Xüsusən də Kəlbəcər-Laçın avtomobil yolu bölgənin iqtisadi damarlarını açır.
​Amma məncə, bu layihələrin içində ən möhtəşəmi Laçın Beynəlxalq Hava Limanıdır. 2021-ci ildə təməli qoyulan və 2025-ci il mayın 28-də istifadəyə verilən bu aeroport dəniz səviyyəsindən təxminən 1700 metr yüksəklikdə yerləşməklə Azərbaycanın ən hündürdə yerləşən hava limanıdır. Onun 3000 metrlik uçuş-enmə zolağı istənilən tip hava gəmisini qəbul etməyə imkan verir. Bu isə o deməkdir ki, Laçın artıq təkcə yerli deyil, beynəlxalq turizmin və iqtisadi əlaqələrin də mərkəzinə çevrilir.
​Sosial həyat, təhsil və mədəniyyət ocaqları
​İnsanların doğma yurdlarına qayıtması üçün təkcə ev deyil, həm də rahat həyat şəraiti lazımdır. Laçın şəhərində tikilən yüzlərlə fərdi ev və çoxmənzilli binalar məhz bu rahatlığı təmin edir. Amma təhsil də unudulmayıb: müasir avadanlıqlarla təchiz edilmiş Laçın rayon 2 nömrəli tam orta məktəbi, Zabux kənd məktəbi və yeni məktəbəqədər müəssisələr uşaqların gülüşü ilə yenidən canlanır.
​Rayonun turizm potensialı isə tam ayrı bir mövzudur. Zerti kəndində yaradılan "Laçın" İstirahət Kompleksi, Həkəri çayı ətrafında salınan bulvar və gələcəkdə fəaliyyət göstərəcək kanat yolu xətti buranı əsl istirahət məkanına çevirir. Bundan əlavə, rayonda yaradılan "Hocazfilm" yaradıcılıq studiyası kino və media sahəsi üçün unikal imkanlar açır. Qarabağın tarixini və bu qayıdış prosesini dünyaya çatdırmaq üçün belə mədəniyyət mərkəzlərinin rolu əvəzsizdir. Təsadüfi deyil ki, Laçının 2025-ci ildə MDB-nin mədəniyyət paytaxtı elan edilməsi də bu diqqətin təsadüfi olmadığını bir daha sübut etdi.
​Laçında həyata keçirilən bütün bu layihələr – istər sənaye zonasında qurulan mebel və modul ev fabrikləri, istərsə də "Həkəri Balıq Təsərrüfatı" kimi kənd təsərrüfatı layihələri – qayıdan sakinlərin işlə təmin olunmasına və öz torpaqlarında ayaq üstə möhkəm dayanmasına xidmət edir.
​Ən əsası: Qayıdış və yenidən canlanan həyat
​Bütün bu rəqəmlərin, tikinti işlərinin və layihələrin arxasında dayanan ən böyük həqiqət isə İNSANDIR. 2023-cü il mayın 28-dən etibarən laçınlıların doğma yurdlarına böyük qayıdışı başladı. Laçın şəhəri ilə yanaşı, Zabux, Sus və Baylik kəndlərində də həyat yenidən qaynayır. Günəş panelləri ilə təchiz olunan, müasir evləri, tibb məntəqələri və klub-icma mərkəzləri olan bu kəndlər keçmişin izlərini silərək parlaq bir gələcəyə qucaq açır.
​Bir gənc olaraq mənə elə gəlir ki, Laçının hekayəsi sadəcə qələbə və ya bərpa hekayəsi deyil; bu, ruhun yenidən dirilməsidir. Hər dəfə ora qayıdan bir ailənin sevincini, küçələrdə qaçan uşaqların səsini eşidəndə başa düşürsən ki, görülən bütün işlər məhz bu an üçündür. Laçın öz qədim tarixini qoruyaraq müasir dövrə adaptasiya olur və hər gün bir az daha böyüyür, daha da gözəlləşir.
​Görüləsi işlərimiz hələ çoxdur, amma ən əsası artıq baş verib: Laçında həyat yenidən başlayıb və bu həyat heç vaxt dayanmayacaq!