Rəşad Əsgərov,
“Kompleks qazma işləri” trestinin YAP ”Dəniz Neftçiləri” ərazi partiya təşkilatının sədri.

Azərbaycan Prezidentinin Naxçıvana səfəri çərçivəsində verdiyi müsahibədə diqqət çəkən əsas məsələlərdən biri muxtar respublikanın gələcək nəqliyyat imkanları ilə bağlı açıqlamalardır. Bu məsələyə yalnız Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında quru əlaqəsinin bərpası kimi yanaşmaq kifayət deyil. Cənab Prezident İlham Əliyevin fikirlərindən aydın olur ki, əsas məqsəd Naxçıvanı regional və beynəlxalq nəqliyyat sistemində mühüm mövqeyə malik tranzit mərkəzlərindən birinə çevirməkdir. Uzun müddət Naxçıvanın Azərbaycanın digər əraziləri ilə birbaşa quru əlaqəsinin olmaması onun iqtisadi və nəqliyyat potensialından tam istifadə edilməsinə müəyyən maneələr yaradıb. Lakin Azərbaycanın 2020-ci ildə Vətən müharibəsində əldə etdiyi Zəfərdən sonra formalaşan yeni geosiyasi şərait bu vəziyyətin dəyişdirilməsi üçün mühüm imkanlar yaradıb. Zəngəzur dəhlizinin gündəmə gəlməsi də məhz bu yeni reallıqlar fonunda xüsusi əhəmiyyət qazanıb. Dövlət başçısının sözlərinə əsasən, Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvanı birləşdirəcək nəqliyyat əlaqəsinin yaradılması ölkənin uzunmüddətli məqsədlərindən biridir və artıq bu istiqamətdə konkret nəticələr əldə olunur.

Bu prosesdə diqqətçəkən məqamlardan biri Azərbaycanın gözləmə mövqeyində qalmaması və müharibədən sonra öz ərazisində həm avtomobil, həm də dəmir yolu layihələrinin həyata keçirilməsinə başlamasıdır. Horadiz–Ağbənd avtomobil yolunun tikintisinin yekun mərhələsinə yaxınlaşması və dəmir yolu layihəsinin sürətlə davam etdirilməsi Azərbaycanın üzərinə düşən işləri ardıcıl şəkildə yerinə yetirdiyini göstərir. Naxçıvan istiqamətində dəmir yolunun bərpası ilə bağlı işlərin başlanması isə prosesin yalnız siyasi bəyanatlardan ibarət olmadığını nümayiş etdirir. Burada xüsusi əhəmiyyət daşıyan məsələlərdən biri gələcək Naxçıvan dəmir yolunun texniki imkanlarıdır. Hazırlanan yeni texniki-iqtisadi əsaslandırmaya görə, dəmir yolu xəttinin uzunluğu 194 kilometr təşkil edəcək və onun illik yükdaşıma gücünün ən azı 15 milyon tona çatdırılması planlaşdırılır. Bu göstərici Naxçıvanın sadəcə regional nəqliyyat bağlantısı deyil, böyük yük axınlarına xidmət edə biləcək beynəlxalq tranzit xətti kimi formalaşmasına şərait yarada bilər. Prezidentin də vurğuladığı kimi, Azərbaycanın öz maliyyə resursları hesabına bu infrastruktur layihələrini həyata keçirmək imkanları mövcuddur.
Naxçıvanın əsas üstünlüklərindən biri isə onun əlverişli coğrafi mövqeyidir. Zəngəzur bağlantısının yaradılması Şərq–Qərb nəqliyyat dəhlizinin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrilməklə yanaşı, gələcəkdə Şimal–Cənub nəqliyyat marşrutu ilə də əlaqələndirilə bilər. Bu halda Naxçıvan Avropanı Mərkəzi Asiya ilə, Rusiyanı isə İran və Fars körfəzi istiqamətləri ilə birləşdirən müxtəlif nəqliyyat xətlərinin kəsişmə məntəqəsinə çevrilmək potensialı əldə edir. Belə bir vəziyyət muxtar respublikanın iqtisadi inkişafı üçün yeni və daha geniş imkanlar yarada bilər.

Nəqliyyat dəhlizlərinin əhəmiyyəti yalnız avtomobil və dəmir yollarının çəkilməsi ilə məhdudlaşmır. Böyük tranzit imkanlarının formalaşması logistika mərkəzlərinin, anbar və terminal komplekslərinin, nəqliyyat xidmətlərinin, istehsal müəssisələrinin və müxtəlif sahibkarlıq fəaliyyətlərinin inkişafına təkan verə bilər. Yük daşımalarının həcminin yüksəlməsi yeni iş yerlərinin yaradılmasına, biznes fəaliyyətinin genişlənməsinə və əhalinin gəlirlərinin artmasına şərait yarada bilər. Bu baxımdan Prezidentin Naxçıvanın gələcəkdə “əvəzolunmaz nəqliyyat mərkəzlərindən biri”nə çevrilə biləcəyi barədə fikri iqtisadi baxımdan əsaslandırıla bilən perspektiv kimi qiymətləndirilə bilər.

Naxçıvanın nəqliyyat potensialı enerji imkanlarının inkişafı ilə birlikdə daha böyük əhəmiyyət qazanır. Çünki müasir tranzit və logistika sistemlərinin dayanıqlı fəaliyyəti yalnız nəqliyyat infrastrukturundan deyil, eyni zamanda sabit və etibarlı enerji təminatından asılıdır. Naxçıvanda yeni elektrik generasiya güclərinin yaradılması, Günəş və su elektrik stansiyalarının inşası, eləcə də gələcəkdə enerji ixracının artırılması ilə bağlı planlar nəqliyyat və enerji siyasətinin paralel şəkildə inkişaf etdirildiyini göstərir. Bu yanaşma Azərbaycanın müxtəlif regionlarının imkanlarının ayrı-ayrılıqda deyil, vahid iqtisadi və nəqliyyat sisteminin tərkib hissəsi kimi qiymətləndirildiyini göstərir.
Bu baxımdan Naxçıvana açılacaq yeni nəqliyyat yolları yalnız muxtar respublikanın öz iqtisadi imkanlarını genişləndirməyəcək, həm də Azərbaycanın ümumi tranzit potensialının artmasına xidmət edəcək. Bu gün Naxçıvana doğru nəqliyyat bağlantılarının bərpası gələcəkdə regionun iqtisadi strukturunun dəyişməsi üçün mühüm baza yaradır. Azərbaycanın siyasi iradəsi, maliyyə imkanları və Naxçıvanın əlverişli geostrateji mövqeyi bir araya gəldikcə, əvvəllər coğrafi təcrid kimi qəbul edilən vəziyyət gələcəkdə mühüm üstünlüyə çevrilə bilər. Vaxtilə nəqliyyat əlaqələrinin məhdudluğu ilə üzləşən Naxçıvan gələcəkdə Şərq və Qərb, Şimal və Cənub arasında mühüm tranzit keçidlərindən biri kimi çıxış etmək imkanına sahibdir. Bu isə muxtar respublikanın qarşıdakı dövrdə yeni iqtisadi inkişaf mərhələsinə keçməsinin əsas nəticələrindən biri ola bilər.


Rəşad Əsgərov,
“Kompleks qazma işləri” trestinin YAP ”Dəniz Neftçiləri” ərazi partiya təşkilatının sədri.