Bəzi tarixlər təqvimdə sadəcə bir gün kimi görünür, amma xalqın yaddaşında daha böyük məna daşıyır. 4 oktyabr da Azərbaycan üçün belə tarixlərdəndir. Həmin təqvim günü Cəbrayıl şəhərinin işğaldan azad olunmasının ildönümü kimi qeyd edilir. Lakin Cəbrayıl üçün 4 oktyabrın mənası yalnız hərbi qələbə ilə ölçülmür. Bu tarix doğma yurda bağlılığın, illərlə qorunub saxlanılan qayıdış ümidinin və nəhayət, həmin ümidin gerçəyə çevrilməsinin rəmzidir.
Cəbrayılın taleyi Azərbaycanın son onilliklərdə keçdiyi mürəkkəb tarixi yolun bir hissəsidir. Rayon 1993-cü il avqustun 23-də işğal olunarkən minlərlə insan doğma evini, kəndini və şəhərini tərk etmək məcburiyyətində qaldı. İşğal illərində Cəbrayılın əsrlər boyu formalaşmış tarixi-mədəni irsinə də ağır zərbə vuruldu. Həmin dövrdə çoxsaylı yaşayış məntəqələri ilə yanaşı, tarixi və mədəni abidələri də vandalizmə məruz qalaraq dağıdıldı, bir çoxu isə tamamilə məhv edildi. Həmin illər cəbrayıllılar üçün yalnız məcburi köçkün həyatı demək deyildi. Bu, həm də doğma yurdun xatirəsini ailədən ailəyə, nəsildən nəslə yaşatmaq, Cəbrayılın adını və onunla bağlı xatirələri unutmamaq demək idi.
Ali Baş Komandanın əmri ilə 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Cəbrayılın tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. İlk günlərdə rayonun Böyük Mərcanlı və Nüzgar kəndlərinin azad edilməsi ilə başlayan əks-hücum əməliyyatı ağır döyüşlərlə davam etdi. Şanlı ordumuzun qəhrəmanlığı nəticəsində 2020-ci ilin oktyabrın 4-də Cəbrayıl şəhəri işğaldan azad edildi. Həmin günün sevincini təsəvvür etmək üçün yalnız xəritəyə baxmaq kifayət deyil. Bu xəbər illərlə doğma şəhərinin adını ürəyində daşıyan insanların həyatında tamam başqa bir məna yaratdı. Ölkə başçısının həmin gün Cəbrayıl şəhərinin və rayonun doqquz kəndinin azad olunması münasibətilə bütün Azərbaycan xalqını, o cümlədən işğal olunmuş ərazilərin azad edilməsində fəal iştirak etmiş bütün əsgər və zabitləri təbrik etməsi bu tarixi hadisənin əhəmiyyətini göstərirdi.
Cəbrayılın azadlığı Vətən müharibəsinin ilk mühüm şəhər qələbələrindən biri idi. 2021-ci ildə Cəbrayıl ictimaiyyəti ilə görüşdə ölkə başçısı cənab İlham Əliyev 4 oktyabrın rayonun tarixində Zəfər və işğaldan qurtuluş günü kimi əbədi qalacağını bildirmişdi. Həmin görüşdə şəhərin bərpasının təməli qoyuldu, memorial və digər obyektlərlə bağlı layihələr təqdim edildi. Beləliklə, azadlıqdan dərhal sonra qarşıda yeni və daha uzun bir mərhələ – şəhərin yenidən qurulması və insanların doğma yurda qayıtması vəzifəsi dayandı.
Bu gün Cəbrayılın simasında həmin yeni mərhələnin nəticələrini görmək mümkündür. Şəhərin 2040-cı ilədək inkişafını müəyyən edən Baş plan 2023-cü ildə Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə təsdiqlənib. Baş planın hazırlanmasında müasir şəhərsalma prinsipləri ilə yanaşı, ərazinin tarixi xüsusiyyətləri və gələcək inkişaf imkanları da nəzərə alınıb.
Cəbrayıl şəhərində quruculuq işlərinin ən mühüm göstəricilərindən biri insanların artıq doğma şəhərə qayıtmasıdır. 2024-cü il oktyabrın 4-də şəhərdə yeni yaşayış kompleksinin açılışı keçirilib və sakinlərə mənzillərin açarları təqdim olunub. 7,9 hektar ərazini əhatə edən kompleksdə 712 mənzildən ibarət 33 yaşayış binası inşa edilib. Yaşayış binaları ilə yanaşı, sosial-məişət obyektləri, istirahət, uşaq və idman meydançaları da yaradılıb. Bu fakt Cəbrayılın bərpasının yalnız binaların tikilməsi ilə məhdudlaşmadığını, burada normal şəhər həyatının bütün əsas şərtlərinin formalaşdırıldığını göstərir.
Şəhərin gələcəyi təhsil və səhiyyə infrastrukturu ilə də sıx bağlıdır. Cəbrayıl şəhərində Prezident İlham Əliyev tərəfindən 2021-ci il oktyabrın 4-də təməli qoyulan 960 şagird yerlik Mehdi Mehdizadə adına tam orta məktəbin binası 2024-cü ildə istifadəyə verilib. Burada laboratoriyalar, STEAM otaqları, kitabxana, akt və idman zalları, müxtəlif idman meydançaları yaradılıb. Eyni zamanda, şəhərdə 150 çarpayılıq mərkəzi xəstəxananın layihələndirilməsi və tikintisi ilə bağlı da 2021-ci ildə qərar qəbul edilib. Bunlar qayıdışın yalnız fiziki deyil, sosial baxımdan da təmin edilməsinin vacibliyini göstərir.
Cəbrayıl rayonunda qayıdış prosesi şəhərlə məhdudlaşmır. Böyük Mərcanlı, Horovlu və digər yaşayış məntəqələrində də yeni həyatın qurulmasına başlanılıb. 2025-ci ildə Horovlu kəndinin birinci mərhələsinin açılışı keçirilib və sakinlərin doğma yurda qayıdışı başlayıb. Bu mənzərə 30 ildən artıq davam edən həsrətin artıq real qayıdışa çevrildiyini göstərən ən aydın nümunələrdəndir. İnsanların öz evlərinin açarını alması, uşaqların məktəbə getməsi, küçələrdə gündəlik həyatın bərpa olunması Böyük Qayıdış anlayışına konkret məzmun verir.
4 oktyabrın başqa bir mühüm tərəfi də odur ki, bu tarix gələcəyə baxmaq üçün imkan yaradır. Yeni şəhər müasir infrastruktura malik olmaqla yanaşı, öz tarixi yaddaşını da qoruyacaq. Memorial və muzey layihələrinin nəzərdə tutulması məhz bu baxımdan əhəmiyyətlidir. Çünki gələcək nəsillər Cəbrayılın hansı yoldan keçərək bu günə gəldiyini bilməli, azadlığın və doğma yurda bağlılığın qiymətini anlamalıdır.
Cəbrayıl həm də Vətən müharibəsində həyatını itirən şəhidlərin xatirəsi ilə bağlı bir məkandır. Bu torpaqların azadlığı uğrunda döyüşən hərbçilərin fədakarlığı tariximizin yaddaşında yaşayacaq. Şəhərin yenidən qurulması ilə yanaşı, şəhidlərin xatirəsinin əbədiləşdirilməsi də gələcək nəsillər qarşısında mühüm mənəvi məsuliyyətdir. Qələbənin mənası yalnız əldə edilən nəticə ilə deyil, onun hansı itkilər və fədakarlıqlar bahasına qazanıldığının unudulmaması ilə də ölçülür.
Cənab Prezidentin 2023-cü il 31 iyul tarixli Sərəncamı ilə 4 Oktyabr – Cəbrayıl Şəhəri Günü kimi təsis edilib. Bu qərar 4 oktyabrın tariximizdəki yerini rəsmiləşdirməklə yanaşı, Cəbrayılın keçmişini, azadlığını və gələcəyini bir tarix ətrafında birləşdirir. Artıq bu gün həm Cəbrayıl sakinlərinin doğma şəhərləri ilə bağlı qürurunun, həm də bütün ölkənin Zəfər tarixinin bir hissəsidir.
Bu gün Cəbrayıla baxanda iki mənzərə bir-birini tamamlayır: yaddaşımızda qalan dağıdılmış şəhər və gözümüzün qarşısında yenidən qurulan Cəbrayıl. Birincisi keçmişi unutmamağın, ikincisi isə gələcəyə inamın ifadəsidir. 4 oktyabr bu iki məqamı birləşdirən tarixdir. Cəbrayılın yenidən insan səsi ilə dolması, uşaqların məktəbə getməsi, yeni evlərdə ailələrin yaşaması bu tarixin ən böyük mənəvi nəticəsidir.
Cəbrayıl şəhəri günü ona görə əlamətdardır ki, bu tarix yalnız bir şəhərin azadlığını xatırlatmır. O, yurdun insan yaddaşındakı yerini, Vətənə bağlılığın gücünü və qayıdışın mümkünlüyünü göstərir. Cəbrayılın qarşısında indi yeni bir yol açılıb. Bu yol quruculuq, inkişaf, yaşayış və gələcək nəsillərin yoludur. 4 oktyabr isə həmin yolun başlanğıcını göstərən, xalqımızın yaddaşında daim yaşayacaq mühüm tarixlərdən biri olaraq qalacaq.


​Əsgər Qasımov
Audit şöbəsinin müdir müavini-audit sektorunun müdiri
YAP Nərimanov rayon Təşkilatının fəal üzvü










​