Aydan Əliyeva
Yeni Azərbaycan Partiyası Nərimanov rayon təşkilatının gənc fəalı

Tarixdə elə məqamlar var ki, onlar yalnız bir hadisəni deyil, bütöv bir xalqın taleyini və gələcəyini müəyyənləşdirir. Azərbaycan xalqı üçün belə əlamətdar tarixlərdən biri də hər il avqustun 1-də qeyd olunan Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Günüdür. Bu gün sadəcə bir bayram deyil. Bu tarix xalqımızın milli kimliyinə, mənəvi dəyərlərinə, dövlətçiliyinə və mədəni irsinə verilən dəyərin ifadəsidir.
Bəzən əlifbanın yalnız hərflərdən ibarət olduğu düşünülür. Halbuki əlifba millətin tarixini yazan, onun düşüncəsini gələcək nəsillərə ötürən ən mühüm vasitələrdən biridir. Hər bir xalq öz tarixini, ədəbiyyatını, elmini, mədəniyyətini və milli yaddaşını məhz dili və yazısı vasitəsilə qoruyur. Yazı sistemi dəyişə bilər, lakin dil yaşadıqca xalq da yaşayır. Buna görə də əlifba məsələsi Azərbaycan tarixində heç vaxt sadəcə texniki məsələ olmayıb. O, hər zaman siyasi proseslərin, milli maraqların və gələcəyə baxışın mühüm göstəricisi kimi çıxış edib.
Azərbaycan xalqı minilliklər boyu zəngin mədəni irs yaradıb. Nizami Gəncəvi, Məhəmməd Füzuli, İmadəddin Nəsimi, Xaqani Şirvani, Mirzə Fətəli Axundzadə, Cəlil Məmmədquluzadə və digər görkəmli şəxsiyyətlərin yaratdığı ədəbi irs Azərbaycan dilinin necə zəngin və qüdrətli olduğunu sübut edir. Bu əsərlər yalnız söz sənətinin nümunələri deyil, həm də xalqımızın milli düşüncəsinin aynasıdır. Məhz buna görə dilin qorunması və inkişaf etdirilməsi milli kimliyin qorunması deməkdir.
XX əsr Azərbaycan əlifbasının tarixində ən mürəkkəb dövrlərdən biri olub. Əsrlər boyu ərəb qrafikasından istifadə edən xalqımız XX əsrin əvvəllərində yeni dövrün tələblərinə uyğun olaraq islahatlara başladı. Maarifçilər hesab edirdilər ki, yeni əlifba savadlılığın artmasına, təhsilin inkişafına və elmi tərəqqiyə böyük töhfə verəcək.
1922-ci ildə latın qrafikalı əlifbaya keçidlə bağlı komitənin yaradılması bu istiqamətdə mühüm başlanğıc oldu. 1926-cı ildə Bakıda keçirilən I Türkoloji Qurultay isə türk dünyasının ən mühüm elmi hadisələrindən biri kimi tarixə düşdü. Qurultayda latın qrafikasının üstünlükləri geniş müzakirə edildi və onun gələcək inkişaf üçün əhəmiyyəti xüsusi vurğulandı. Nəticədə 1929-cu ildə Azərbaycan latın qrafikalı əlifbanı rəsmi şəkildə qəbul etdi.
Bu qərar təhsil sisteminin müasirləşməsinə, kitab nəşrinin genişlənməsinə və savadlılıq səviyyəsinin yüksəlməsinə mühüm təsir göstərdi. Yeni əlifba Azərbaycanı dünya elmi və mədəniyyəti ilə daha sıx əlaqələndirdi. Həmin dövrün ziyalıları bu islahatı xalqın inkişafı naminə atılmış mühüm addım hesab edirdilər.
Lakin tarix hər zaman xalqın istəkləri ilə uyğun istiqamətdə inkişaf etmir. 1939-cu ildə Sovet hakimiyyətinin qərarı ilə Azərbaycan kiril qrafikalı əlifbaya keçməyə məcbur edildi. Bu dəyişiklik siyasi xarakter daşıyırdı və xalqın seçimindən asılı deyildi. Bir neçə il ərzində dərsliklər, kitablar, qəzetlər və rəsmi sənədlər tamamilə dəyişdirildi. Nəticədə insanlar yenidən oxumağı və yazmağı öyrənməli oldular.
Əlifbanın tez-tez dəyişdirilməsi cəmiyyət üçün ciddi çətinliklər yaratdı. Bir nəsil ərəb qrafikasını, digər nəsil latın əlifbasını, sonrakı nəsil isə kiril əlifbasını öyrəndi. Bu isə müxtəlif dövrlərdə yazılmış əsərlərin oxunmasını çətinləşdirirdi. Xalqın ədəbi və elmi irsinin bir hissəsi yeni nəsillər üçün əlçatmaz vəziyyətə düşürdü.
1991-ci ildə Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra milli-mənəvi dəyərlərin qorunması istiqamətində yeni mərhələ başladı. Bu mərhələnin ən mühüm addımlarından biri də latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasına qayıdış idi. Qəbul edilən qanunlar və həyata keçirilən islahatlar nəticəsində ölkəmiz öz tarixi seçiminə yenidən qovuşdu.
Keçid prosesi mərhələli şəkildə həyata keçirildi. Məktəblərdə yeni dərsliklər hazırlandı, dövlət qurumlarında yeni yazı sistemi tətbiq edildi, mətbuat və televiziya latın qrafikasına keçdi. Nəhayət, 2001-ci ildə imzalanmış fərmanla ölkədə latın qrafikalı əlifbaya tam keçid təmin olundu və avqustun 1-i Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Günü elan edildi.
Bu qərar yalnız yazı sisteminin dəyişdirilməsi deyildi. Bu, milli müstəqilliyin möhkəmləndirilməsi, Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi nüfuzunun artırılması və milli kimliyin qorunması istiqamətində atılmış tarixi addım idi.
Bu gün Azərbaycan dili dövlətimizin Konstitusiyası ilə qorunan ən mühüm milli dəyərlərdən biridir. Dövlət idarəçiliyində, təhsil sistemində, məhkəmələrdə, elm və mədəniyyət sahələrində Azərbaycan dili əsas ünsiyyət vasitəsi kimi istifadə olunur. Son illərdə dilimizin rəqəmsal texnologiyalarda tətbiqinin genişləndirilməsi, elektron lüğətlərin hazırlanması, terminologiyanın zənginləşdirilməsi və süni intellekt platformalarında Azərbaycan dilinin inkişaf etdirilməsi istiqamətində də mühüm işlər görülür.
Qloballaşma dövründə xarici dilləri öyrənmək vacibdir. Lakin ana dilinə sevgi və hörmət hər bir vətəndaşın borcudur. Çünki ana dili milli mənsubiyyətin, milli düşüncənin və milli şüurun əsas sütunudur. Dilini sevən xalq tarixini də, dövlətini də, gələcəyini də qoruyur.
Xüsusilə gənclər arasında Azərbaycan dilinin düzgün istifadəsi böyük əhəmiyyət daşıyır. Sosial şəbəkələrdə, gündəlik ünsiyyətdə və mediada dil qaydalarına əməl olunması milli mədəniyyətimizin qorunmasına xidmət edir. Xarici sözlərin həddindən artıq istifadəsi dilimizin zənginliyini kölgədə qoymamalıdır. Azərbaycan dili kifayət qədər zəngin söz ehtiyatına malikdir və bu zənginlik hər birimizin məsuliyyəti ilə qorunmalıdır.
Mən hesab edirəm ki, avqustun 1-i təkcə əlifbanın deyil, həm də milli ruhun bayramıdır. Bu gün bizə keçmişimizi xatırladır, gələcəyimiz üçün məsuliyyət hissi aşılayır. Hərflər dəyişə bilər, yazı sistemi yenilənə bilər, amma xalqın dili, ruhu və milli yaddaşı yaşayır. Əlifba həmin yaddaşı gələcəyə daşıyan körpüdür.
Azərbaycanın keçdiyi yol sübut edir ki, xalqımız ən çətin tarixi sınaqlardan belə öz dilini və milli kimliyini qoruyaraq çıxmağı bacarıb. Bu gün müstəqil Azərbaycanın hər bir vətəndaşı ana dilimizin inkişafı üçün məsuliyyət daşıyır. Dilimizi qorumaq yalnız dövlətin deyil, hər birimizin vətəndaşlıq borcudur.
Əlifbamız keçmişimizin izi, bu günümüzün reallığı və gələcəyimizin təminatıdır. O, milli birliyimizin, dövlətçiliyimizin və mədəni irsimizin ayrılmaz hissəsidir. Avqustun 1-i bizə xatırladır ki, hər bir hərf tarixdir, hər bir söz milli yaddaşdır, hər bir cümlə isə gələcək nəsillərə ünvanlanan mənəvi mirasdır.
Bu əlamətdar gün münasibətilə hər bir azərbaycanlını səmimi qəlbdən təbrik edir, ana dilimizin daim uca tutulmasını, zənginləşməsini və gələcək nəsillərə ən saf şəkildə ötürülməsini arzulayıram. Çünki dili yaşadan xalq, tarixini yaşadan xalqdır. Əlifbasını qoruyan millət isə öz müstəqilliyini, milli kimliyini və gələcəyini qorumağı bacaran millətdir.