Şamilli Turabəxanım,
YAP Nərimanov rayon təşkilatının gənc fəalı
​16 sentyabr 2026-cı ildə Prezident İlham Əliyevin Türk Dövlətləri Təşkilatının Müsəlman Dini İdarə Rəhbərləri Şurasının üzvləri və müşahidəçiləri, Yəhya Bakıvi Beynəlxalq Konfransının həmtəşkilatçıları, həmçinin Qafqaz Xalqları Ali Dini Şurasının üzvlərindən ibarət nümayəndə heyətini qəbul etməsi ilə bağlı çıxışında bir sıra mühüm məsələlərə toxunuldu. Görüşdə əsas diqqət Azərbaycanın keçdiyi tarixi yol, regionda sülh məsələsi, dini həmrəylik, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpası, eləcə də gələcək əməkdaşlığın əhəmiyyətinə yönəlib.
​Bu çıxışda məni ən çox düşündürən məqam isə müxtəlif mövzuların bir-biri ilə əlaqələndirilməsi oldu. Burada söhbət yalnız siyasi proseslərdən deyil, eyni zamanda din xadimlərinin, cəmiyyətin və xüsusilə gənclərin sülh və həmrəylik məsələsində oynaya biləcəyi roldan gedir.
​Azərbaycanın keçdiyi yol və ədalət məsələsi
​Çıxışda Azərbaycan xalqının uzun illər davam edən münaqişə və işğal dövründən sonra öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etməsinə xüsusi diqqət ayrılıb. Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın bu prosesdə ədaləti və beynəlxalq hüququ əsas götürdüyünü vurğulayıb.
​Çıxışda Azərbaycanın xalq olaraq bir yumruq kimi birləşərək öz ərazi bütövlüyünü, suverenliyini, beynəlxalq hüququ və ədaləti bərpa etdiyi qeyd olunur. Bu fikir xüsusilə gənc nəsil üçün tarixi hadisələrə münasibətdə yadda saxlanılması vacib olan məqamlardan biridir. Çünki bu gün Azərbaycan gəncləri həmin hadisələrin bir çoxunu artıq tarix kimi öyrənir. Müharibə və işğal dövrünü yaşamayan gənclər üçün həmin illərin nəticələrini anlamaq həm tarixə, həm də bu gün formalaşan regiona daha düzgün baxmağa imkan verir.
​Çıxışda həmçinin Azərbaycanın Ermənistanla müqayisədə mülki şəxslərə və əhaliyə qarşı müharibə aparmadığı fikri səsləndirilib. Bu mövzu ilə bağlı müxtəlif siyasi və tarixi yanaşmalar mövcud olsa da, çıxışın əsas xətti Azərbaycanın öz mövqeyini ədalət və beynəlxalq hüquq anlayışları üzərində qurmasıdır.
​Sülh gündəliyi və regionun gələcəyi
​Görüşdə ən çox diqqət çəkən mövzulardan biri sülh məsələsi olub. Çıxışda Azərbaycanın sülh gündəliyini seçdiyi və bu seçimin əhəmiyyətinin artıq beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən də göründüyü bildirilib.
​Məncə, burada əsas məsələ sülh sözünün yalnız siyasi danışıqlarla məhdudlaşmamasıdır. Sülh həm də insanların gündəlik həyatına təsir edən bir anlayışdır. Regionda yaşayan gənclərin gələcəklə bağlı planlarını daha rahat qurması, təhsil və əmək imkanlarının genişlənməsi, ölkələr arasında əlaqələrin artması da sülh mühitindən asılıdır.
​Çıxışda Türk dünyasının və Qafqaz regionunun sülh şəraitində saxlanılması və sülhün qorunması üçün hər bir şəxsin səylər göstərməsinin vacibliyi də vurğulanıb. Bu baxımdan din xadimlərinin rolu xüsusi qeyd edilə bilər. Çünki dini liderlərin cəmiyyətə verdiyi mesajlar insanlar arasında qarşılıqlı hörmət, mərhəmət və dialoq mühitinin formalaşmasına təsir göstərə bilər.
​Dini həmrəylik və əməkdaşlıq
​Görüşün digər mühüm tərəfi Türk Dövlətləri Təşkilatının Müsəlman Dini İdarə Rəhbərləri Şurasının toplantısının Bakıda keçirilməsi ilə bağlı idi. Çıxışda bu toplantının, həmçinin böyük şair və mütəfəkkir Seyid Yəhya Bakuviyə həsr olunmuş beynəlxalq konfransın əhəmiyyəti vurğulanıb.
​Seyid Yəhya Bakuvi Azərbaycan tarixində və ümumilikdə Şərq düşüncə dünyasında mühüm yer tutan şəxsiyyətlərdən biridir. Onun irsi əsrlər keçməsinə baxmayaraq bu gün də öyrənilir. Buna görə belə bir beynəlxalq konfransın Bakıda keçirilməsi yalnız dini baxımdan deyil, mədəni və elmi baxımdan da əhəmiyyət daşıyır.
​Çıxışda Azərbaycanın İslam həmrəyliyinin gücləndirilməsi istiqamətində fəaliyyət göstərdiyi və bunun əməli-praktiki addımlarla davam etdirildiyi bildirilib. Bu yanaşma yalnız dini qurumlar arasında münasibətlər baxımından deyil, müxtəlif ölkələrin xalqları arasında əlaqələrin inkişafı baxımından da əhəmiyyətlidir.
​İslam dünyasına qarşı müharibə və Avropa Parlamenti məsələsi
​Çıxışda diqqət çəkən başqa bir fikir isə İslam dünyasına qarşı elan olunmamış müharibə getdiyi və İslamofobiyanın bunun bir hissəsi olduğu barədə səsləndirilən fikirdir. Bu mövzu son illərdə beynəlxalq səviyyədə də müzakirə olunan məsələlərdən biridir. Dini mənsubiyyətinə görə insanların ayrı-seçkiliyə məruz qalması və ya müəyyən bir din haqqında ümumiləşdirilmiş mənfi təsəvvürlərin formalaşdırılması cəmiyyətlər arasında qarşıdurmanı dərinləşdirə bilər. Məhz buna görə dini liderlərin müxtəlif din və mədəniyyətlərin nümayəndələri arasında dialoqu dəstəkləməsi vacib məsələlərdən biri kimi təqdim olunur.
​Digər tərəfdən, çıxışda Avropa Parlamenti ilə bağlı sərt tənqidi fikir də səsləndirilib və qurumun rüşvətxorlarla əlaqələndirilməsi barədə ifadə işlədilib. Bu, çıxışın digər hissələrindən fərqli olaraq konkret siyasi quruma yönəlmiş qiymətləndirmədir və belə fikirlərin siyasi mövqe kimi qəbul edilməsi vacibdir.
​Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yeni mərhələ
​Çıxışın mühüm hissələrindən biri Qarabağ və Şərqi Zəngəzurla bağlı idi. Görüş zamanı bu ərazilərə səfərlərin təşkil edilməsi və nümayəndə heyətinin həmin bölgələrə getməsi ilə bağlı məlumatlar da təqdim olunub.
​Sənəddə Qarabağ iqtisadi rayonuna Ağcabədi, Ağdam, Bərdə, Füzuli, Xocalı, Xocavənd, Şuşa və Tərtər rayonları daxil olmaqla ərazilər göstərilir. Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu üzrə isə Cəbrayıl, Kəlbəcər, Qubadlı, Laçın və Zəngilan rayonlarının adları qeyd edilir. Bu siyahı sadəcə inzibati bölgüləri göstərmir; Qarabağ və Şərqi Zəngəzur hazırda Azərbaycanın yenidənqurma və bərpa prosesinin əsas istiqamətlərindən biri kimi təqdim olunur.
​Maraqlı məqamlardan biri isə “ilk bərpa işlərinin məsciddən başladığı” barədə fikirdir. Bu, dini və mədəni irsin bərpasına verilən əhəmiyyətin göstəricisi kimi təqdim olunur. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə dini abidələrin, tarixi tikililərin və mədəni irsin vəziyyəti uzun müddət müzakirə olunan məsələlərdən biri olub.
​Beynəlxalq həmrəylik, tədbirlər və gənclər üçün əsas mesajlar
​Çıxışda “Zayed İnsan Qardaşlığı Mükafatı”nın böyük məna daşıdığı, həmçinin yaxın gələcəkdə Bakıda İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının Zirvə Görüşünün keçiriləcəyi qeyd olunur. Azərbaycanın bu cür beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi etməsi ölkənin həm Türk dünyası, həm Qafqaz, həm də İslam dünyası arasında əlaqələrin mərkəzinə çevrildiyini göstərir.
​Məncə, bu çıxışın gənclər üçün ən vacib tərəfi sülh və birlik mövzusunun ön plana çıxarılmasıdır. Çıxışda “bizim birliyimiz hər birimizi gücləndirəcək” fikri xüsusi diqqət çəkir. Cəmiyyət daxilində birlik, qarşılıqlı hörmət və həmrəylik mühüm rol oynayır. Fərqli düşünən insanların bir-birini dinləməsi, mübahisə zamanı qarşı tərəfə hörmət etməsi və problemləri zorakılıqla deyil, dialoq yolu ilə həll etməyə çalışması sağlam cəmiyyət üçün vacibdir.
​Sənəddə eyni zamanda Bakı, Naxçıvan və digər iqtisadi rayonların (Dağlıq Şirvan, Şəki-Zaqatala, Qazax-Tovuz, Gəncə-Daşkəsən, Lənkəran-Astara, Şirvan-Salyan, Abşeron-Xızı, Quba-Xaçmaz, Mərkəzi Aran və Mil-Muğan) geniş coğrafiyası qeyd olunur ki, bu da ölkənin ümumi inkişaf prosesini tamamlayır.
​
Nəticə
​16 sentyabr 2026-cı il tarixli bu çıxışda bir neçə əsas mövzu bir-birini tamamlayır: Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi, sülh gündəliyi, dini həmrəylik, İslam dünyası ilə əlaqələr, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpası, beynəlxalq əməkdaşlıq və gənclərin gələcəkdə oynayacağı rol.
​Mənim üçün bu məlumatlardan çıxan əsas nəticə odur ki, müasir dövrdə sülh yalnız dövlətlərin deyil, cəmiyyətlərin də məsuliyyətidir. İnsanların bir-birini dinləməsi, fərqliliklərə hörmət etməsi və qarşıdurma əvəzinə dialoqa üstünlük verməsi uzunmüddətli sabitlik üçün vacibdir. Azərbaycanın son illərdə keçdiyi mürəkkəb mərhələlər də göstərir ki, tarix yalnız keçmiş haqqında deyil, bu gün verilən qərarların gələcəyə necə təsir edə biləcəyini anlamaq üçün də lazımdır. Gənclər olaraq bizim əsas vəzifələrimizdən biri isə bu tarixi öyrənmək, hadisələrə mümkün qədər obyektiv yanaşmaq və gələcəyə daha dinc, savadlı və həmrəy cəmiyyət qurmaq düşüncəsi ilə baxmaqdır.