Azərbaycan paytaxtı Bakıda keçirilən iki mühüm beynəlxalq tədbir – Türk Dövlətləri Təşkilatının Müsəlman Dini Rəhbərləri Şurasının 7-ci toplantısı və böyük Azərbaycan mütəfəkkiri Seyid Yəhya Bakuviyə həsr olunmuş beynəlxalq konfrans ölkəmizin beynəlxalq dini-mədəni münasibətlər sistemində artan rolunu bir daha nümayiş etdirdi. Ayrı-ayrı formatlarda keçirilən bu tədbirlərin eyni günlərə təsadüf etməsi isə onları məzmun baxımından bir-birinə bağlayan mühüm mənəvi və siyasi məqamları ortaya qoydu. Prezident İlham Əliyevin sentyabrın 15-də hər iki tədbirin iştirakçılarından ibarət nümayəndə heyətini qəbul etməsi də bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Dövlət başçısının qəbul zamanı səsləndirdiyi fikirlər göstərdi ki, məsələyə yalnız iki beynəlxalq tədbirin keçirilməsi kimi yanaşmaq düzgün olmazdı. Burada Azərbaycanın Türk dünyası, İslam aləmi və Qafqazla bağlı baxışlarının mühüm istiqamətləri öz əksini tapır. Prezident İlham Əliyevin “bu iki tədbirin eyni vaxtda Bakıda keçirilməsinin böyük mənası var” fikri də məhz bu məqamı ifadə edir. Bir tərəfdən Türk Dövlətləri Təşkilatının dini liderləri ortaq mənəvi dəyərlər ətrafında bir araya gəlir, digər tərəfdən Azərbaycanın böyük mütəfəkkirinin irsi beynəlxalq elmi-mədəni müzakirələrin predmetinə çevrilir.

Prezidentin çıxışında Seyid Yəhya Bakuvinin xüsusi qeyd olunması təsadüfi deyil. Dövlət başçısının Nizami Gəncəvi, Xaqani Şirvani, İmadəddin Nəsimi, Seyid Yəhya Bakuvi, Şah İsmayıl Xətai və Məhəmməd Füzuli kimi böyük şəxsiyyətlərin adlarını bir sırada çəkməsi Azərbaycanın tarixi-mədəni irsinin miqyasını göstərən mühüm mesajdır. Bu şəxsiyyətlərin irsi yalnız milli yaddaşımızın bir hissəsi deyil, eyni zamanda Şərq və İslam dünyasının elmi, fəlsəfi və ədəbi düşüncəsinin inkişafına mühüm töhfə verən ümumbəşəri sərvətdir.

Seyid Yəhya Bakuviyə həsr olunmuş beynəlxalq konfransın keçirilməsi də bu baxımdan xüsusi məna daşıyır. Belə tədbirlər Azərbaycan tarixinin və mənəvi irsinin yalnız keçmişin yadigarı kimi deyil, müasir dövrün elmi və mədəni dialoqunun mühüm komponenti kimi təqdim edilməsinə imkan yaradır. Bakuvi irsinin beynəlxalq səviyyədə araşdırılması Azərbaycanın öz tarixi şəxsiyyətlərinin irsinə sahib çıxmaqla yanaşı, həmin irsi daha geniş coğrafiyada tanıtmaq siyasətinin davamı kimi qiymətləndirilə bilər.

Digər mühüm məqam Türk dünyasında dini həmrəyliyin gücləndirilməsidir. TDT-nin Müsəlman Dini Rəhbərləri Şurasının 7-ci toplantısının Bakıda keçirilməsi göstərir ki, Türk Dövlətləri Təşkilatında əməkdaşlıq artıq yalnız siyasi, iqtisadi və nəqliyyat məsələləri ilə məhdudlaşmır. Ortaq tarix, mədəniyyət və mənəvi dəyərlər də Türk dünyasının inteqrasiya prosesində mühüm amilə çevrilir. TDT Baş katibinin görüşdə Türk dünyasında 60-dan çox sahədə əməkdaşlığın mövcud olduğunu və din sahəsinin də bu istiqamətlərdən biri olduğunu vurğulaması bunu təsdiq edir.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında dini liderlərin roluna verdiyi qiymət də diqqətəlayiqdir. Müasir dünyada müxtəlif dini və siyasi qarşıdurmaların mövcud olduğu bir şəraitdə dini liderlərin əsas missiyalarından biri cəmiyyətləri qarşıdurmaya deyil, sülhə, həmrəyliyə və qarşılıqlı hörmətə yönəltməkdir. Bu baxımdan Bakı görüşünün əhəmiyyəti yalnız iştirakçıların coğrafiyası ilə deyil, verilən mesajların məzmunu ilə ölçülür. Azərbaycanın təqdim etdiyi yanaşmada din ayrılıq və qarşıdurma vasitəsi deyil, insanları birləşdirən mənəvi dəyər kimi önə çıxır.

Görüşdə Qarabağ mövzusunun və Ağdam məscidinin də gündəmə gəlməsi bu mənəvi xəttə əlavə siyasi məna verir. Ağdam məscidinin işğal dövründə yaşadığı faciə və sonradan onun bərpası Azərbaycanın tarixi yaddaşının mühüm səhifələrindəndir. Dini liderlərin həmin məkanda bir araya gəlməsi tarixi yaddaşla gələcəyə baxışın eyni platformada ifadəsinə çevrilir. Prezidentin Ağdam məscidinin tarixindən danışması və bərpa prosesinin müharibədən dərhal sonra başladığını qeyd etməsi Azərbaycanın dağıdılmış dini-mədəni irsin bərpasına verdiyi əhəmiyyəti də göstərir.

Bu görüşün digər mühüm nəticəsi isə Prezident İlham Əliyevin TDT dini liderlərinin toplantısının gələcəkdə ənənəvi formatda keçirilməsi ilə bağlı təşəbbüs irəli sürməsi oldu. Dövlət başçısının belə toplantıların hər il və ya iki ildən bir keçirilməsinin mümkünlüyünü bildirməsi dini liderlər arasında müntəzəm fikir mübadiləsinin və əməkdaşlığın institusional əsaslarının daha da möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

Bütün bunlar göstərir ki, Bakıda keçirilən tədbirlər yalnız təqvimə daxil olan beynəlxalq görüşlər deyil. Onlar Azərbaycanın Türk dünyası və İslam aləmi ilə münasibətlərində formalaşan daha geniş mənəvi-siyasi xəttin tərkib hissəsidir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında tarixi şəxsiyyətlərimizin irsinə, Türk dünyasının birliyinə, dini liderlərin məsuliyyətinə və sülh ideyasına eyni kontekstdə toxunulması Azərbaycanın özünü bu coğrafiyalar arasında mənəvi və mədəni əlaqələrin mühüm mərkəzlərindən biri kimi təqdim etdiyini göstərir.

Nəticə etibarilə, Bakıda keçirilən iki ayrı beynəlxalq tədbir öz məzmunu etibarilə ortaq bir ideyanı – tarixi yaddaşın, mənəvi dəyərlərin və həmrəyliyin müasir dünyada daha böyük əhəmiyyət qazandığını nümayiş etdirir. Prezident İlham Əliyevin qəbul zamanı səsləndirdiyi fikirlər isə Azərbaycanın bu proseslərə münasibətini aydın şəkildə ortaya qoyur: Türk dünyasının birliyi yalnız siyasi və iqtisadi əməkdaşlıqla deyil, ortaq mənəvi dəyərlərin qorunması ilə də möhkəmlənməlidir. Bakı görüşünün əsas mesajlarından biri də məhz budur – tarixdən gələn mənəvi bağları gələcəyin davamlı əməkdaşlığına çevirmək.



Göyüş Göyüşov
YAP Nərimanov rayon təşkilatının fəalı