“1918-ci ildə Azərbaycan Ordusunun yaradılması haqqında qərar veriləndə, yəqin ki, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurucuları heç təsəvvür edə bilməzdilər ki, bu gün Azərbaycan Ordusu dünyanın ən güclü 50 ordusu sırasında olacaq.
1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tərəfindən milli ordunun yaradılması haqqında qərar qəbul edilərkən qarşıya qoyulan əsas məqsəd gənc dövlətin təhlükəsizliyini təmin etmək idi. Aradan keçən bir əsrdən artıq müddət ərzində Azərbaycan Ordusu təkcə hərbi baxımdan deyil, həm də idarəetmə və resurslardan istifadə baxımından mühüm inkişaf yolu keçmişdir.
Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, bu gün Azərbaycan Ordusu dünyanın ən güclü orduları sırasında yer alır. Bu nəticə yalnız müasir silahların alınması və ya hərbi texnikanın yenilənməsi ilə izah oluna bilməz. Hər bir güclü ordunun arxasında görünməyən, lakin strateji əhəmiyyət daşıyan maliyyə və idarəetmə mexanizmi dayanır.
Maliyyəçi nöqteyi-nəzərindən ordunun gücü ayrılmış vəsaitin həcmi ilə deyil, həmin vəsaitin yaratdığı nəticə ilə ölçülür. İqtisadiyyatda buna investisiyanın səmərəliliyi deyilir. Dövlət büdcəsindən müdafiə sahəsinə yönəldilən vəsaitlərin peşəkar hazırlığa, müasir texnologiyalara, hərbi infrastrukturun inkişafına və şəxsi heyətin sosial təminatına çevrilməsi uzunmüddətli strateji planlaşdırmanın göstəricisidir.
Müharibələr tarix boyu göstərib ki, yalnız silah almaq qələbə qazandırmır. Silahın saxlanılması, logistika zəncirinin qurulması, texniki xidmətin təşkili, ehtiyatların idarə olunması və insan kapitalına qoyulan sərmayə nəticənin əsas komponentləridir. Bu proseslərin hər biri isə əslində maliyyə uçotunun və resurs idarəçiliyinin tərkib hissəsidir.
44 günlük Vətən müharibəsi bir daha sübut etdi ki, döyüş meydanındakı uğurlar illərlə aparılmış planlı maliyyə siyasətinin nəticəsidir. Mühasibatlıqda “aktivin dəyəri onun gələcək faydası ilə ölçülür” prinsipi mövcuddur. Dövlətin müdafiə sahəsinə yatırdığı investisiyalar da məhz ölkənin təhlükəsizliyi, ərazi bütövlüyünün bərpası və milli maraqların qorunması şəklində öz faydasını göstərdi.
Azərbaycan Ordusunun inkişafı eyni zamanda dövlət maliyyəsinin strateji idarə olunmasının uğurlu nümunəsidir. Burada diqqət çəkən əsas məqam xərclərin sadəcə istehlak xarakteri daşımaması, gələcək təhlükəsizlik kapitalına çevrilməsidir. Bu yanaşma klassik mühasibat anlayışında xərc kimi görünən vəsaitlərin əslində milli təhlükəsizlik aktivi rolunu oynadığını göstərir.
Bu gün Azərbaycan Ordusunun beynəlxalq reytinqlərdə yüksək yerlərdə qərarlaşması yalnız hərbi göstərici deyil, həm də dövlət idarəçiliyinin, büdcə intizamının və strateji maliyyə planlaşdırmasının nəticəsidir. Çünki güclü ordu yalnız səngərdə deyil, həm də büdcə cədvəllərində, maliyyə hesabatlarında və düzgün idarə olunan resurslarda formalaşır.
1918-ci ildə əsası qoyulan milli ordu ideyası bu gün müasir dövlətçilik modelinin ən uğurlu nəticələrindən birinə çevrilmişdir. Bu uğurun görünən tərəfi hərbi qələbələrdirsə, görünməyən tərəfi isə dəqiq hesablanmış maliyyə qərarları, səmərəli resurs bölgüsü və məsuliyyətli idarəetmə fəlsəfəsidir.
Mühasibat uçotunda ən vacib anlayışlardan biri risklərin idarə edilməsidir. Dövlət səviyyəsində isə risklərin ən böyüyü milli təhlükəsizliyə yönələn təhdidlərdir. Bu baxımdan orduya ayrılan vəsaitlər sadəcə büdcə xərci deyil, gələcək risklərin qarşısını almaq üçün yaradılan strateji ehtiyat fondudur. Necə ki, müəssisə gözlənilməz itkilərə qarşı maliyyə rezervləri formalaşdırır, dövlət də güclü ordu qurmaqla milli təhlükəsizliyin təminatı üçün ən etibarlı rezervini yaradır.
Azərbaycan Ordusunun inkişafını yalnız hərbi uğur kimi qiymətləndirmək düzgün olmazdı. Bu inkişaf eyni zamanda dövlətin iqtisadi dayanıqlığının göstəricisidir. Çünki iqtisadi cəhətdən güclü olmayan ölkə uzunmüddətli hərbi modernizasiya proqramlarını həyata keçirə bilməz. Son illər həyata keçirilən iqtisadi islahatlar, büdcə gəlirlərinin artması və maliyyə intizamının gücləndirilməsi müdafiə potensialının yüksəlməsinə birbaşa təsir göstərmişdir.
Bir maliyyəçi kimi hesab edirəm ki, Azərbaycan Ordusunun uğurunun əsas səbəblərindən biri planlaşdırma ilə nəticə arasında uyğunluğun təmin edilməsidir. Çox vaxt müxtəlif sahələrdə ayrılmış vəsaitlə əldə olunan nəticə arasında fərq müşahidə edilir. Lakin Azərbaycan Ordusunun timsalında ayrılan resursların real döyüş qabiliyyətinə çevrildiyini gördük. Bu isə maliyyə idarəçiliyinin effektivliyinin ən mühüm göstəricilərindən biridir.
Əgər hər bir dövlət qurumunu böyük bir müəssisə kimi təsəvvür etsək, ordunu həmin müəssisənin təhlükəsizlik departamenti adlandırmaq olar. Təhlükəsizlik olmayan yerdə investisiya, inkişaf, sahibkarlıq və iqtisadi artım da mümkün deyil. Buna görə də güclü ordu əslində ölkənin iqtisadi inkişafının görünməyən təminatçısıdır.
Azərbaycan Ordusunun qazandığı qələbələr göstərdi ki, müasir dövrdə hərbi güc yalnız silah sayı ilə ölçülmür. İntellektual idarəetmə, texnologiyaların tətbiqi, düzgün planlaşdırma və insan kapitalına yatırılan investisiyalar daha böyük rol oynayır. Bu amillərin hər biri isə maliyyə baxımından uzunmüddətli və düşünülmüş strategiyanın nəticəsidir.
Nigar Abbaszadə
Yeni Azərbaycan Partiyası Nərimanov rayon təşkilatının mühasibi
