Oktyabrın 8-də Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşü regionda əməkdaşlığın genişlənməsi baxımından mühüm hadisə kimi yadda qaldı. Prezident İlham Əliyevin görüşdəki çıxışı Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə münasibətlərinin mahiyyətini, qarşılıqlı tərəfdaşlığın artan imkanlarını və gələcək üçün prioritetləri aydın şəkildə ortaya qoydu.
Azərbaycanın Məşvərət formatında tamhüquqlu iştirakçıya çevrilməsi regional əməkdaşlığın coğrafiyasını və məzmununu genişləndirən əhəmiyyətli addımdır. Bu qərar təkcə diplomatik münasibətlərin inkişafını deyil, həm də ortaq maraqlara əsaslanan daha sıx iqtisadi, nəqliyyat, enerji və humanitar əlaqələrin qurulması üçün yeni imkanları ifadə edir. Prezident İlham Əliyev çıxışında bu qərara dəstək göstərən dövlət başçılarına təşəkkürünü bildirərək, xüsusilə Türkmənistanın təşəbbüsünü və dəstəyini vurğuladı.
Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya dövlətlərini birləşdirən əsas amillərdən biri tarixi-mədəni yaxınlıq, dostluq və qarşılıqlı etimaddır. Bu münasibətlər bu gün konkret layihələr və praktiki əməkdaşlıqla möhkəmlənir. Prezidentin çıxışında azad edilmiş ərazilərin bərpasına göstərilən qardaş dəstəyi xüsusi qeyd olundu. Füzulidə Özbəkistanın Mirzə Uluqbəy adına məktəbi, Qazaxıstanın Kurmanqazı adına Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzini, Ağdamda isə Qırğızıstanın Manas adına məktəbi inşa etməsi həmrəylik və mənəvi bağlılığın əyani nümunəsidir. Füzulidə məscidin tikintisi təşəbbüsü də Azərbaycan-Türkmənistan münasibətlərində dostluğun və mənəvi yaxınlığın rəmzi kimi dəyərləndirilir.
Əməkdaşlığın iqtisadi ölçüsü də getdikcə güclənir. Dövlət başçısının qeyd etdiyi kimi, ötən il Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə ticarət dövriyyəsi 50 faizdən çox artıb, bu ölkələrin kapitalı ilə 400-dən artıq şirkət Azərbaycanda fəaliyyət göstərir. Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstanla yaradılmış birgə investisiya fondları isə iqtisadi əlaqələrin daha yüksək səviyyəyə qaldırılması üçün mühüm vasitədir. Bu potensialdan səmərəli istifadə etməklə yeni istehsal müəssisələrinin yaradılması, sənaye kooperasiyasının genişləndirilməsi və birgə məhsulların beynəlxalq bazarlara çıxarılması mümkündür. Belə yanaşma əməkdaşlığı yalnız ticarət mübadiləsi çərçivəsində saxlamır, onu uzunmüddətli iqtisadi tərəfdaşlığa çevirir.
Nəqliyyat və logistika sahəsi regionun gələcək inkişafında xüsusi yer tutur. Xəzər dənizi Mərkəzi Asiya ilə Azərbaycanı, Azərbaycan vasitəsilə isə daha geniş beynəlxalq bazarları birləşdirən mühüm bağlantı məkanıdır. Limanların, hava limanlarının, dəmir yollarının və avtomobil yollarının inkişafına yatırılan sərmayələr daşımaların imkanlarını artırır. Orta Dəhliz üzrə yükdaşımaların artması bu marşrutun regional və qlobal ticarətdə əhəmiyyətinin yüksəldiyini göstərir. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, qarşıda duran əsas vəzifə marşrutları daha səmərəli, etibarlı və rəqabətədavamlı etməkdir. Bu istiqamətdə infrastrukturun əlaqələndirilməsi və gömrük-logistika prosedurlarının təkmilləşdirilməsi ortaq maraqlara xidmət edir.
Rəqəmsal bağlantılar və enerji əməkdaşlığı da gündəlikdə mühüm yer tutur. Xəzərin dibi ilə fiber-optik xətlərin inkişafını nəzərdə tutan “Rəqəmsal İpək Yolu” layihəsi regionun rəqəmsal inteqrasiyasına yeni imkanlar aça bilər. Enerji sahəsində isə Azərbaycan Mərkəzi Asiya resurslarının beynəlxalq bazarlara çatdırılmasında vacib tranzit rolunu oynayır. Türkmənistan və Qazaxıstandan neftin Azərbaycan ərazisi ilə nəqlinin artması qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın real nəticəsidir. Bununla yanaşı, Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan arasında yaşıl enerji dəhlizinin yaradılması istiqamətində görülən işlər regionun enerji gələcəyinə və dayanıqlı inkişaf məqsədlərinə töhfə verə bilər.
Məşvərət görüşündə səsləndirilən təkliflər əməkdaşlığın iqtisadi sahələrlə məhdudlaşmadığını da göstərdi. Süni intellektdən məsuliyyətli istifadə, elektron ticarət platforması, birgə turizm marşrutları, mədəniyyət, elm və idman tədbirlərinin əlaqələndirilməsi kimi təşəbbüslər xalqlar arasında təmasları artırmaq və regionun vahid əməkdaşlıq məkanına çevrilməsini sürətləndirmək potensialına malikdir. Bu təkliflərin həyata keçirilməsi dövlətlərarası münasibətləri yalnız rəsmi görüşlər səviyyəsində deyil, biznes, elm, mədəniyyət və cəmiyyətlərarası əlaqələr müstəvisində də dərinləşdirə bilər.
Prezident İlham Əliyevin çıxışının əsas məqamlarından biri sülhün, təhlükəsizliyin, siyasi və iqtisadi sabitliyin ortaq inkişafın təməli kimi təqdim olunması idi. Bu prinsip region ölkələrinin potensialını birləşdirmək, nəqliyyat və enerji layihələrinin davamlılığını təmin etmək, investisiyaları təşviq etmək və xalqların rifahını yüksəltmək üçün vacib şərtdir. Azərbaycanın 2027-ci ildə Məşvərət görüşünə sədrlik edəcək olması isə ölkəmizə bu əməkdaşlığın gündəliyinin formalaşmasına daha fəal töhfə vermək imkanı yaradır.
Türkmənbaşı görüşü göstərdi ki, Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında əlaqələr yeni məzmun qazanır. Tarixi yaxınlıq və siyasi etimad iqtisadi layihələr, nəqliyyat dəhlizləri, enerji təşəbbüsləri və humanitar əməkdaşlıqla tamamlanır. Qarşıda duran əsas məqsəd mövcud imkanları konkret nəticələrə çevirmək, birgə təşəbbüsləri ardıcıl şəkildə həyata keçirmək və regionun beynəlxalq mövqeyini daha da gücləndirməkdir. Bu baxımdan cənab Prezident İlham Əliyevin çıxışı əməkdaşlığın bugünkü vəziyyətini dəyərləndirməklə yanaşı, gələcək fəaliyyət üçün aydın istiqamətlər müəyyənləşdirən mühüm siyasi mesaj kimi əhəmiyyət daşıyır.

Orxan Məhərrəmli
Audit şöbəsinin audit sektorunun baş məsləhətçisi
YAP Nərimanov rayon Təşkilatının fəal üzvü