Məmmədova Gülnarə
Nərimanov rayonu 305 nömrəli körpələr evi-uşaq bağçasının müdiri, YAP Nərimanov rayon təşkilat üzrə ƏPT sədri

Müasir dünyada dövlətlərin gücü yalnız malik olduqları təbii sərvətlər və iqtisadi imkanlarla ölçülmür. Bu güc, eyni zamanda, ölkələrin bir-birinə nə dərəcədə etibar etməsi, ortaq məqsədlər ətrafında birləşməsi və mövcud imkanları ümumi inkişaf naminə səfərbər etməsi ilə müəyyən olunur. Məhz bu baxımdan Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında münasibətlərin dərinləşməsi regionun gələcəyi üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Türkmənbaşı şəhərində keçirilən VIII Məşvərət görüşü də bu əməkdaşlığın yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu nümayiş etdirdi.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətlərinin Məşvərət görüşü formatında tamhüquqlu iştirakçıya çevrilməsi coğrafi yaxınlığın siyasi və iqtisadi məzmunla zənginləşməsidir. Xəzər dənizi artıq tərəfləri ayıran məkan deyil, onları birləşdirən körpü kimi çıxış edir. Tarixi əlaqələr, mədəni yaxınlıq və qarşılıqlı hörmət üzərində qurulan münasibətlər bu gün nəqliyyat, ticarət, enerji, investisiya və rəqəmsal texnologiyalar sahəsində konkret əməkdaşlıq imkanlarına çevrilir.
Azərbaycanla Türkmənistanın münasibətlərinin kökləri müasir dövlətlər yaranmazdan çox əvvələ gedib çıxır. Hər iki xalqın türk mənşəli olması, dil və mədəniyyət yaxınlığı, İpək Yolu boyunca formalaşmış ticarət əlaqələri və Xəzər dənizinin birləşdirici rolu əsrlər boyu qarşılıqlı təmaslara zəmin yaradıb. Ortaq folklor, musiqi, xalçaçılıq və Novruz kimi ənənələr bu mədəni yaxınlığın müxtəlif təzahürləridir. Bununla yanaşı, Azərbaycanlıların və türkmənlərin özünəməxsus tarixi inkişaf yolu da olub. İki müstəqil dövlət arasında diplomatik münasibətlər 9 iyun 1992-ci ildə qurulub, 2017-ci ildə isə strateji tərəfdaşlıq haqqında bəyannamə imzalanıb. Beləliklə, tarixi-mədəni bağlar bu gün Xəzər üzərindən nəqliyyat, ticarət, enerji və regional əməkdaşlıq sahələrində müasir tərəfdaşlığın mənəvi və tarixi əsaslarından birini təşkil edir.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında diqqət çəkən əsas məqamlardan biri əməkdaşlığa yalnız mövcud ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi kimi baxmamaq çağırışıdır. Müasir dövrdə davamlı iqtisadi tərəfdaşlıq üçün məhsul alıb-satmaq kifayət etmir. Birgə istehsal müəssisələrinin yaradılması, sənaye kooperasiyasının inkişafı, texnologiya və təcrübə mübadiləsi, eləcə də birgə məhsulların üçüncü ölkələrin bazarlarına çıxarılması daha böyük perspektivlər açır. Bu yanaşma region ölkələrinin iqtisadiyyatlarını bir-birini tamamlayan sistemə çevirmək potensialına malikdir.
İnvestisiya fondlarının imkanlarından səmərəli istifadə edilməsi də bu prosesin mühüm istiqamətlərindəndir. Azərbaycanla Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstan arasında yaradılmış birgə investisiya mexanizmləri layihələrin maliyyələşdirilməsi üçün əlavə imkanlar yaradır. Əsas məsələ bu imkanları real nəticələrə çevirmək, yeni iş yerləri açmaq, istehsalı genişləndirmək və regionun iqtisadi dayanıqlığını gücləndirməkdir. Hər bir uğurlu birgə layihə yalnız iki ölkəyə deyil, daha geniş regional əməkdaşlıq mühitinə töhfə verir.
Nəqliyyat və logistika sahəsi Azərbaycan–Mərkəzi Asiya tərəfdaşlığının strateji dayaqlarından biridir. Xəzərin hər iki sahilində limanların, dəmir yollarının, avtomobil yollarının və digər infrastrukturun inkişafı Şərqlə Qərb arasında yükdaşımaların səmərəliliyini artırır. Orta Dəhlizin əhəmiyyətinin yüksəlməsi regionu beynəlxalq ticarət marşrutlarının mühüm hissəsinə çevirir. Bununla belə, məqsəd yalnız yük həcmini artırmaq deyil; daşımaları daha sürətli, etibarlı, rəqabətqabiliyyətli və proqnozlaşdırıla bilən etməkdir. Gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi, rəqəmsal həllərin tətbiqi və sərhədlərarası koordinasiya bu məqsədə çatmaqda xüsusi rol oynaya bilər.
Əməkdaşlığın gələcəyi yalnız fiziki yollarla məhdudlaşmır. Xəzərin dibi ilə fiber-optik kabellərin çəkilməsi və “Rəqəmsal İpək Yolu” təşəbbüsü regionun informasiya əlaqələrini gücləndirmək üçün yeni perspektivlər yaradır. Rəqəmsal bağlantılar biznesin inkişafına, məlumat mübadiləsinin sürətlənməsinə və müasir xidmətlərin genişlənməsinə şərait yaradır. Beləliklə, ənənəvi nəqliyyat dəhlizləri ilə yanaşı, rəqəmsal infrastruktur da gələcək iqtisadiyyatın əsas sütunlarından birinə çevrilir.
Enerji sahəsində tərəfdaşlıq da regional əlaqələrin vacib istiqamətidir. Azərbaycan Mərkəzi Asiyada istehsal olunan enerji resurslarının beynəlxalq bazarlara çatdırılmasında mühüm tranzit imkanlarına malikdir. Eyni zamanda, bərpaolunan enerji sahəsində əməkdaşlıq və yaşıl enerji dəhlizlərinin yaradılması regionun gələcək inkişaf gündəliyində xüsusi yer tutur. Bu istiqamətdə birgə fəaliyyət həm enerji təhlükəsizliyinə, həm də daha dayanıqlı iqtisadi modelin formalaşmasına xidmət edə bilər.
Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində Mərkəzi Asiya ölkələrinin göstərdiyi dəstək isə əməkdaşlığın yalnız iqtisadi maraqlara söykənmədiyini göstərir. Füzulidə və Ağdamda həyata keçirilən layihələr qardaşlıq münasibətlərinin, mənəvi yaxınlığın və gələcəyə yönəlmiş həmrəyliyin rəmzidir. Belə təşəbbüslər xalqlar arasında əlaqələri möhkəmləndirir və siyasi dialoqa insani məzmun qazandırır.
Regionun uzunmüddətli inkişafı üçün sülh, təhlükəsizlik və sabitlik əsas şərtlər olaraq qalır. İqtisadi layihələr yalnız etibarlı və proqnozlaşdırıla bilən mühitdə tam potensialını göstərə bilər. Buna görə də dövlətlər arasında açıq dialoqun davam etdirilməsi, qarşılıqlı maraqların nəzərə alınması və problemlərin əməkdaşlıq yolu ilə həlli böyük əhəmiyyət kəsb edir. Məşvərət formatı məhz belə dialoq üçün çevik platforma rolunu oynayır.
Azərbaycanın 2027-ci ildə bu formata sədrlik edəcək olması qarşıdakı mərhələdə əməkdaşlığın daha da fəallaşması üçün əlavə imkan yaradır. Sədrliyin əsas dəyəri yalnız görüşlərin təşkilində deyil, razılaşdırılmış niyyətlərin konkret layihələrə çevrilməsinə, iqtisadi əlaqələrin dərinləşməsinə və xalqlar arasında təmasların genişlənməsinə töhfə verməsində olacaq.
Nəticə etibarilə, Türkmənbaşı görüşünün əsas mesajı regionun gələcəyinin ortaq səylərlə qurulmasının vacibliyidir. Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlətləri coğrafi mövqelərini, iqtisadi potensiallarını və tarixi bağlarını birləşdirərək daha güclü əməkdaşlıq məkanı formalaşdıra bilərlər. Bu yolun uğuru qarşılıqlı etimadın qorunmasından, təşəbbüslərin praktik nəticələrlə möhkəmləndirilməsindən və gələcək nəsillər üçün sabit, təhlükəsiz, inkişaf edən region yaratmaq iradəsindən asılıdır. Ortaq gələcəyə aparan yol məhz həmrəylikdən, qarşılıqlı faydadan və davamlı əməkdaşlıqdan keçir.