Axundzadə Nurlana
Nərimanov rayonu 42 saylı körpələr evi-uşaq bağçasının müdiri, YAP Nərimanov rayon üzrə ƏPT sədri

Coğrafiya xalqları ayrı-ayrı sahillərdə, fərqli məkanlarda yerləşdirə bilər, lakin tarix, mədəniyyət və ortaq maraqlar onları bir-birinə yaxınlaşdırır. Xəzər dənizi bu mənada yalnız iki sahili birləşdirən su hövzəsi deyil; o, Azərbaycanla Mərkəzi Asiya arasında iqtisadi əlaqələrin, siyasi dialoqun və gələcəyə yönəlmiş əməkdaşlığın mühüm körpüsüdür. 2026-cı il oktyabrın 8-də Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya dövlət başçılarının VIII Məşvərət görüşündə Prezident İlham Əliyevin çıxışı da məhz bu əlaqələrin daha sistemli və nəticəyönümlü inkişafına diqqət çəkdi.
Azərbaycanın 2025-ci ilin noyabrında Mərkəzi Asiya dövlət başçılarının Məşvərət görüşü formatında tamhüquqlu iştirakçıya çevrilməsi regional əməkdaşlığın coğrafiyasını genişləndirən mühüm mərhələ kimi təqdim olundu. Bu iştirak tərəfdaşların qarşılıqlı etimadını və ortaq məsələləri bir masa ətrafında müzakirə etmək iradəsini göstərir. Prezidentin çıxışında Azərbaycan–Türkmənistan münasibətlərinin intensivləşməsi, yüksək səviyyəli qarşılıqlı səfərlər və xalqlar arasında mənəvi yaxınlığın rəmzi olan təşəbbüslər xüsusi qeyd edildi. Füzulidə məscid tikintisi təşəbbüsü, eləcə də azad edilmiş ərazilərin bərpasına Mərkəzi Asiya ölkələrinin verdiyi dəstək əməkdaşlığın yalnız rəsmi sənədlərlə məhdudlaşmadığını nümayiş etdirir.
Çıxışda iqtisadi münasibətlərin genişlənməsi konkret göstəricilərlə səciyyələndirildi: ötən il Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə ticarət dövriyyəsi 50 faizdən çox artıb, region ölkələrinin kapitalı ilə Azərbaycanda 400-dən artıq şirkət fəaliyyət göstərir. Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstanla yaradılmış birgə investisiya fondları da qarşılıqlı iqtisadi əlaqələr üçün əlavə imkanlar yaradır. Bu potensialın daha səmərəli istifadəsi üçün yalnız məhsul alıb-satmaq kifayət deyil. Birgə investisiya qoymaq, istehsal müəssisələri yaratmaq, sənaye əməkdaşlığını genişləndirmək və məhsulları üçüncü bazarlara birlikdə çıxarmaq regional iqtisadi əlaqələri daha dayanıqlı edə bilər. Belə yanaşma tərəfdaşlığı rəqəmlərdən real iş yerlərinə, yeni texnologiyalara və əlavə dəyər yaradan layihələrə çevirə bilər.
Xəzər və Orta Dəhliz: bağlantının strateji əhəmiyyəti
Azərbaycanın coğrafi mövqeyi Mərkəzi Asiyanı beynəlxalq bazarlarla birləşdirən nəqliyyat əlaqələrində mühüm rol oynayır. Xəzərin hər iki sahilində limanların, dəmir yollarının, avtomobil yollarının və hava nəqliyyatı infrastrukturunun inkişafı regionun tranzit imkanlarını artırır. Prezidentin qeyd etdiyi kimi, Orta Dəhliz üzrə daşınan tranzit yüklərin həcmi ötən il 10 faizdən çox, cari ilin ilk səkkiz ayında isə əlavə olaraq təxminən 20 faiz artıb. Bu rəqəmlər marşrutun əhəmiyyətinin yüksəldiyini göstərir, eyni zamanda qarşıda duran vəzifəni də müəyyənləşdirir: daşımaları daha sürətli, səmərəli və rəqabətqabiliyyətli etmək. Rəqəmsal İpək Yolu layihəsi və Xəzərin dibi ilə fiber-optik xətlərin çəkilməsi istiqamətində görülən işlər fiziki nəqliyyat bağlantılarını rəqəmsal əlaqələrlə tamamlayır.
Enerji sahəsi də Azərbaycanla Mərkəzi Asiya arasında qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın əsas istiqamətlərindəndir. Türkmənistan və Qazaxıstan neftinin Azərbaycan ərazisi vasitəsilə beynəlxalq bazarlara çatdırılması ölkəmizin tranzit imkanlarının əhəmiyyətini artırır. Bununla yanaşı, bərpaolunan enerji sahəsində Qazaxıstan və Özbəkistanla yaşıl enerji dəhlizinin yaradılması üzrə əməkdaşlıq gələcək enerji sistemlərinin daha şaxələndirilmiş və dayanıqlı qurulmasına yönəlib. Lakin istər enerji, istər nəqliyyat, istərsə də investisiya layihələrinin uzunmüddətli uğuru üçün təkcə infrastruktur kifayət etmir. Sülh, təhlükəsizlik, siyasi sabitlik və iqtisadi dayanıqlıq bu layihələrin həyata keçirilməsi üçün zəruri mühit yaradır.
Türkmənbaşı görüşünün əsas məzmunu regional əməkdaşlığı ayrı-ayrı layihələrin cəmindən daha geniş məna daşıyan bir proses kimi görməkdir. Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələri tarixi və mədəni yaxınlıqla yanaşı, nəqliyyat, enerji, ticarət və investisiya sahələrində bir-birini tamamlayan imkanlara malikdir. Bu imkanların reallaşması qarşılıqlı etimadın qorunmasını, razılaşdırılmış qərarların praktik nəticələrə çevrilməsini və yeni təşəbbüslərin ardıcıl icrasını tələb edir. Birgə məktəblər, mədəniyyət obyektləri, investisiya fondları, nəqliyyat marşrutları və rəqəmsal layihələr əməkdaşlığın müxtəlif istiqamətlərini bir-birinə bağlayır.
Prezident İlham Əliyevin VIII Məşvərət görüşündəki çıxışı regional tərəfdaşlığın əsas dayaqlarını — siyasi dialoqu, iqtisadi qarşılıqlı faydanı, nəqliyyat bağlantılarını, enerji əməkdaşlığını və sabitliyi — bir arada nəzərdən keçirməyə imkan verir. Xəzər dənizi bu münasibətlərin mərkəzində yerləşərək Azərbaycanla Mərkəzi Asiya arasında yeni iqtisadi və kommunikasiya imkanları yaradır. Qarşıdakı mərhələdə əsas məsələ əldə olunan irəliləyişi davamlı nəticələrə çevirməkdir: daha çox birgə istehsal, daha səmərəli tranzit, daha geniş investisiya və xalqlar arasında daha sıx əlaqələr. Bu məqsədlər istiqamətində atılan hər addım regionun qarşılıqlı bağlılığını möhkəmləndirə və gələcək nəsillər üçün əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirə bilər.