Zaman və çağ fonunda tarix düz xətt üzərində inkişaf etmir.

Volterdən gələn bu yanaşma olduqca yanlışdır.

Yəni, tarixi zamanlara bölmək "quru" təfəkkür elementidir və sırf ibtidai yanaşmadan qaynaqlanır.

Tarixi irəliyə aparan əsas məqamlar fərqli, ayrıcalıqlı təfəkkürdən doğub.

Bu, bütün çağlarda belə olub. Yəni, tarixin çılpaq bədəni zamandır.

Zamana don geyindirib onu ortaya çıxaran isə təfəkkürdür.

Yəni, fərdi təfəkkürlər tarixin zaman formalarını müəyyənləşdirib.

Fərdi təfəkkürlər yayılaraq kütləviləşəndə isə inqilaba, dəyişiklərə gətirib çıxarıb.

Ən əsası, zaman heç vaxt birxətli ola bilməz.

Çünki fərqli təfəkkürlərdən doğan elmi, mədəni, hərbi və iqtisadi sıçrayışlar fərqli ulusları fərqli zamanlara daşıyıb.

Bir sözlə, biz amerikalılarla, yaponlarla, almanlarla və fransızlarla eyni çağı, yüzili (əsri) paylaşmırıq.

Aydındır ki, onlar bizdən daha öndədirlər.

Səbəbi sadədir, sağlam fərdi təfəkkürləri seçib-seçmələyərək onu kütləviləşdirə və inqilabi nirvanaya çatdıra biliblər.

Önəmli sayılacaq nəsnələrdən biri də odur ki, adlarını sadaladığım bu toplumlar bütün inkişaf xəttlərini atbaşı aparmağı da ustalıqla gerçəkləşdiriblər.

Yolçular, yoldaşlar!

Biz mövcud zaman ilsırasının (təqviminin) üçüncü, dördüncü, yəni daha aşağı pillələrindəyik.

Sağlam bilgi və sağlam düşüncə ürətmədikcə sıralamada yüksələ bilməyəcəyik.

Bir sözlə, hamımız toplum olaraq ürətkən olmalıyıq.

Tural Turan
Onews.az