Bu yaxınlarda Rusiya prezidenti Vladimir Putin azərbaycanlı həmkarı İlham Əliyevlə görüşdə Azərbaycanın dövlət başçısının səsləndirdiyi bir təklifi media qarşısında dilə gətirdi.

Rusiya prezidenti söylədi ki, İlham Əliyevlə görüşdə Azərbaycan rəhbəri Xəzərin problemlərinə diqqət çəkib. Azərbaycan prezidenti bir zamanlar Xəzər dənizinin sahil suları altında qalmış Bayıl qalasının qalıqlarını göstərir və deyir ki, Xəzər dənizində ekoloji fəlakət hökm sürür.

Yəni Xəzərin su səthi azalmaqdadır. Çünki əvvəllər Bakı buxtasında yerləşən Bayıl qalası suyun altında idi. İndi isə suçəkilmələr adıçəkilən qalanın qalıqları boy göstərməkdədir. Prezident Əliyev rusiyalı həmkarına şəhər gəzintisi zamanı Xəzərdəki ekoloji fəlakəti əyani şəkildə göstərməsi görünür, Kreml rəhbərini təsirləndirməyi bacarıb. Putin dərhal aidiyyatı qurumların rəhbərlərinə göstəriş verib ki, məsələ nəzarətə götürülsün. Bu mənada demək olar ki, rəsmi Bakı Kremlə Xəzərdəki problemlərlə bağlı öz iradlarını bildirir.

Təbii ki, üslub və ifadə forması gözlənilir. Amma digər Xəzəryanı ölkələrdən Rusiyaya qarşı bu cür davranış sərgilənməsini görmürük. Səbəbi isə sadədir, çünki hər bir Xəzəryanı dövlət imperiya ənənələrini bu gün də yaşadan şimal qonşumuzdan ehtiyat edirlər. Məsələnin başqa bir tərəfi odur ki, Xəzəryanı dövlətlərin hər biri yeni dünya düzənində kartların yenidən dağıdıldığı bir mərhələdə Rusiya ilə bu və ya digər formada müttəfiqdirlər. İranın Ukrayna savaşı konteksində Rusiya ilə yaxınlaşması Xəzər məsələsində Tehranın əl-qolunu tamamilə bağlayıb.

Düşünürəm ki, Xəzərin fauna və florasını hazırda ən çox tədid edən ölkələr də elə şimal və cənub qonşularımızdır. Xəzərdə ən çox donanmaya sahib ölkələr də elə onlardır. Üstəlik, qanunsuz balıq ovunda, ekoloji fəlakət xarakterli addımlarda da Rusiya və İran digər Xəzəryanı ölkələr arasında liderlik edirlər. Düşünürəm ki, Rusiya Xəzər dənizindəki donanmasından Ukrayna və Suriyaya qarşı müharibələrdə qeyri-dinc amallardan istifadəyə son qoymalıdır. Ən azından BMT səviyyəsində Rusiya və İranın özbaşınalıqları ilə bağlı ölçü götürülməlidir.

Baxın, Xəzər dənizinin fauna və florasının özünəməxsus zənginliyi var. O başqa dəniz və göllərdən seçilir. Xəzərin faunası tipik dəniz faunasından ciddi fərqlənir. Xəzərin sahil zonasında üç qoruq yaradılmışdır: Azərbaycanda- Qızılağac, Rusiyada- Həştərxan, Türkmənistanda - Xəzər . Xəzərdə 920-ə yaxın heyvan növü yaşayır.

Burada onurğalıların 79 növü mövcuddur.Bunlardan başqa Xəzərdə 101 balıq növü də mövcuddur. Xəzər dənizində nərə, uzunburun, qaya balığı, ağ qızılbalıq, qızıl balıq, Xəzər siyənəyinin beş növü, dəniz sıfı, ziyad, gülmə, çəki, xəşəm və başqa balıq növləri var. Xəzər dənizinin bu qədər zəngin fauna və florasına qarşı ögey münasibət gələcəkdə böyük ağrılı nəticələrə gətirib çıxara bilər. Ona görə də Moskva və Tehran Xəzəri hərbi yox, elmi araşdırmalar mərkəzinə çevirmək haqqında düşünməlidirlər.

Sona Əliyeva
V çağırış Milli Məclisin deputatı