Rusiya hərbçilərinin Ermənistandan çıxarılması məsələsi hələ 2021-ci ilin əvvəlindən İrəvanın gündəmində idi. Həmin ilin əvvəlində Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan Moskva görüşündə istədiyini ala bilməyəndə Kremldən birdəfəlik üzdöndərmə yolunu tutdu. İlk olaraq rus sərhədçilərin "Aqaraq" və "Zvarnots"dan çıxarılmasını "Mənim addımım" fraksiyasının üzvləri dilə gətirdilər. "Rusiyanın 44 günlük savaşda Ermənistana kömək etməməsini" bəhanə gətirən Ermənistan cəmiyyəti ruslara qarşı od püskürməyə başladılar. Üstəlik o dövrdə Ermənistanda müxaliflər də Moskvaya küskün düşmüşdülər. Yəni, Paşinyan vəziyyətdən istifadə edərək rusların Ermənistan ərazisindən çıxması fikrini erməni cəmiyyətinin beyninə yeridə bildi. Ona görə də indi "bir-iki çatlaq səs" istisna olmaqla rusiyalı sərhədçilərin "Aqarak"ı tərk etməsinə "yox" demədi. Qərbə inteqrasiya yolunu tutmuş Nikol Vovayeviç üçün rus izini Ermənistandan təmizləmək uğurlu addım sayıla bilər.

Fəqət, rus qoşunlarının Ermənistan-İran sərhədini, “Aqarak”I tərk etməsinin başqa səbəbləri də var. Birincisi, rus hərbçilər narkotik vasitələrin İrandan Ermənistana keçirilməsinə böyük rüşvətlər müqabilində göz yumurdular. Nəticədə rus hərbçilər həm qanunsuzluqlara yol verir, həm də varlanırdılar. Bu narkotranzitdən Ermənistanın büdcəsi bir dram da xeyir görmürdü. İkincisi, qaçaqmalçı erməni işbazlar da rus hərbçilərinə rüşvət verməklə gömrük bəyannaməsindən yayınaraq o tərəfə və bu tərəfə mallar keçirir, xeyli vəsaitə yiyələnirdilər. Bundan da Ermənistan büdcəsi məhrum qalmışdı. Üçüncüsü, Qarabağın dağlıq hissəsindəki 4 illik fəaliyyətləri ərzində olduğu kimi Ermənistan-İran sərhədində də rusiyalı hərbçilər erməni qızlarını eyş-işrət predmetinə çevirmişdilər. Görünür, bu amil də Paşinyanın namus və qeyrət damarını silkələyən amillərdən olub.

İndi məsələyə Rusiyanın obyektivindən baxmağa çalışaq; birincisi, Rusiyanın Ukrayna cəbhəsindəki durumu o qədər də ürəkaçan deyil. Afrikadan, Qarabağdan, eləcə də Qazax bölgəsi ilə həmsərhəd erməni postlarını tərk edən ruslar Ermənistandakı 102-ci bazaya yox, birbaşa Dombas bölgəsinə aparıldı. Çıxarılan texnikalar da təcili şəkildə Ukrayna cəbhəsinə çatdırıldı. Ona görə də Kreml Azərbaycandan, Ermənistandan qoşunların çıxarılmasına bir o qədər də səs çıxara bilmir.

Onlara texnika və canlı qüvvə bu gün hər şeydən önəmlidir. İkincisi, Rusiyadan kənarda sülhməramlı, sərhədçi, “peşəkar hərbçi” kimi qulluq edənlərin böyük əksəriyyəti rus oliqarxlarının övladları, qohumları və ya yaxınlarıdır. Putin administrasiyası həmin hərbçiləri “yerindən oynatmaqla” daxildə baş qaldırmağa can atan rus oliqarxların da ipini əlində saxlamağa çalışır. Üçüncüsü, Rusiyanın öz hərbçilərinin Ermənistandan çıxmasına indiki mərhələdə səssiz qalmasının əsas səbəbi “yerinə başqasının yerləşdirilməməsi” ilə bağlıdır. Əgər növbəti mərhələdə İrəvan rusları Qərb hərbçiləri ilə əvəzləsə qiyamət o zaman qopacaq. Hətta Putin 102-ci bazanı birbaşa İrəvana da yeridə bilər. Üstəlik, fransızlar və ya başqaları İranla sərhəddə yerləşdirilsə Nikol Paşinyanın fiziki məhvi də istisna olunmayacaq.

Dördüncüsü, "Aqarak"dan rusların çıxarılması hələ ki, Kremlin siyasi-hərbi varlığının Ermənistanı tərk etməsi anlamına gəlmir. Çünki Türkiyə-Ermənistan sərhədində hələ də rus hərbi varlığı mövcuddur. Türkiyə ilə sərhəddən rusların çəkilməsində Paşinyan da bir o qədər maraqlı deyil. Çünki sərhədlər bağlıdır və orada gömrük postları, narkotrafikdən gələn "qara pulların yuyulması" yoxdur.

Rusiya azı 5 il də Ermənistanda qalacaq. Hadisələrin gedişatı onu göstərir. Rusiyanın Cənubi Qafqaz doktrinasının dəyişməsini də şaiyə hesab edirəm. Çünki rusların Cənubi Qafqaza baxışları ancaq Ukrayna ilə savaşın bitməsindən sonra dəyişə bilər. İndiki mərhələdə bu o qədər də inandırıcı görünmür. 102-ci baza KTMT amilinə görə Rusiyada uzun müddət qalacaq. Ermənistan bu təşkilatdakı fəaliyyətini dondurub, tamamilə ləğv etməyib.

Sona Əliyeva
V çağırış Milli Məclisin deputatı
Onews.az